nieuws

Normalisering Ambtenarenrecht: hier moet HR op letten

Arbeidsrecht

De rechtspositie van ambtenaren wordt genormaliseerd. Wat houdt de nieuwe Ambtenarenwet precies in? De aandachtspunten voor HR op een rij.

Normalisering Ambtenarenrecht: hier moet HR op letten

Nederland kent een specifieke rechtspositie voor ambtenaren: zij vallen niet onder het gewone arbeidsrecht. Er bestaat een wereld van verschil tussen het ambtenarenrecht en het arbeidsrecht zoals dat in de civiele sector geldt. Het wetsvoorstel Normalisering rechtspositie ambtenaren beoogt in 2020 de arbeidsverhoudingen bij de overheid gelijk te trekken met die in het bedrijfsleven. Een aantal ambtenaren valt buiten het bereik van de normalisatie, zoals politieambtenaren. Deze buitenbeentjes komen niet onder het arbeidsrecht te vallen. Waar moet HR bij de normalisering ambtenarenrecht op letten?

Lees ook: 800.000 ambtenaren vallen nu onder ‘gewoon’ ontslagrecht

De vijf belangrijkste veranderingen agv normalisering ambtenarenrecht

Steven Jellinghaus, partner van De Voort Advocaten/Mediators en docent ambtenarenrecht aan Tilburg University, en Karen Maessens, advocaat bij De Voort Advocaten/Mediators, zetten de vijf belangrijkste veranderingen in de Ambtenarenwet op een rij. Ook zetten zij tien aandachtspunten voor HR op een rij.

1 Het nieuwe begrip ‘ambtenaar’

Met de Wet normalisering rechtspositie ambtenaren verdwijnt de ambtelijke status niet. Wel verandert het begrip ambtenaar. Ambtenaar is volgens de toekomstige Ambtenarenwet: degene die op basis van een arbeidsovereenkomst bij een overheidswerkgever werkzaam is. Dit betekent dat bepaalde groepen werknemers ambtenaar zullen worden. Bijvoorbeeld werknemers van de Autoriteit Financiële Markten, het UWV en De Nederlandsche Bank. Maar ook valt te denken aan een keurmeester bij een APK Keuringsstation. Andere groepen ambtenaren zullen plotseling geen ambtenaar meer zijn. Zo worden medewerkers van openbare private scholen werknemer.

2 Van aanstelling naar arbeidsovereenkomst

Ambtenaren werken vanaf de inwerkingtreding van de wet niet meer op basis van een aanstelling, maar op basis van een arbeidsovereenkomst.

3 Van rechtspositieregeling naar cao

Het ambtenarenrecht kenmerkt zich op dit moment door een aanstelling, de toepasselijke rechtspositieregeling en de Ambtenarenwet. Iedere overheidswerkgever stelt een rechtspositieregeling vast door middel van een besluit. Daarbij wordt vaak aangesloten bij de ambtenarenreglementen die sectorbreed zijn afgesproken met de vakorganisaties, zoals het Algemeen Rijksambtenarenreglement (ARAR) voor rijkspersoneel en CAR/UWO voor gemeentelijke ambtenaren.

Vanaf inwerkingtreding van de wet vervallen de rechtspositieregelingen. In plaats daarvan kunnen overheidswerkgevers een cao afsluiten. Iedere overheidswerkgever kan in principe zelf bepalen of en met wie cao-onderhandelingen worden gevoerd.

4 Van bestuursrecht naar civiel recht

Ambtenaren vallen met inwerkingtreding van de normaliseringswet onder het bereik van het civiele (arbeids)recht.

5 De nieuwe Ambtenarenwet

De Ambtenarenwet blijft bestaan, maar verandert. Naast het Burgerlijk Wetboek blijft deze van toepassing op ambtenaren en overheidswerkgevers. De nieuwe Ambtenarenwet regelt onder meer dat:
de overheidswerkgever een integriteitsbeleid moet voeren en moet zorgen voor aflegging van de eed of belofte door de ambtenaar; de ambtenaar zich moet onderwerpen aan een lichamelijk onderzoek op het werk als dat in het belang van de dienst is; alleen Nederlanders voor vertrouwensfuncties in aanmerking komen.

Nieuwe wet normalisering ambtenarenrecht lijkt ver weg…

De verwachting is dat het wetsvoorstel normalisering ambtenarenrecht op 1 januari 2020 in werking treedt. Dit lijkt ver weg, maar gezien het implementatietraject is dat snel. De voorbereiding neemt tweeënhalf tot drie jaar in beslag. Op het moment dat de wet er is, treedt deze direct in werking.

Alle aanstellingen worden van rechtswege omgezet in arbeidsovereenkomsten. Het moment van de inwerkingtreding van de wet is bepalend voor de inhoud van de arbeidsovereenkomst. Alle op dat tijdstip bestaande beslissingen, afspraken en toezeggingen inzake arbeidsvoorwaarden maken deel uit van de arbeidsovereenkomst.

Normalisering ambtenarenrechtAlle rechtspositieregelingen vervallen, maar blijven gelden ‘als ware een cao’ zolang de overheidswerkgever nog geen cao heeft afgesloten. Dat wil zeggen: voor zover zij niet in strijd zijn met het Burgerlijk Wetboek of andere wetgeving. Besluiten, zoals ontslagbesluiten, die de overheidswerkgever heeft genomen vóór inwerkingtreding behouden hun geldigheid. Daarop blijft het recht van toepassing zoals dat nu geldt.


Tip! In één dag aandacht voor alle belangrijke wijzigen. Wat houdt de nieuwe Ambtenarenwet precies in? Meld u dan aan voor ‘Startklaar voor het nieuwe ambtenarenrecht – waar moet HR op letten’ op 30 november.


De aandachtspunten voor HR

Wat betekent de normalisering ambtenarenrecht voor HR? Tien aandachtspunten voor de HR-professional op een rij.

  1. Bepaal of medewerkers na de inwerkingtreding wel/geen ambtenaar zullen zijn.
  2. Nieuwe overheidswerkgevers moeten gaan voldoen aan de verplichtingen uit de Ambtenarenwet. Onder meer moet een integriteitsbeleid worden opgesteld.
  3. Bestaande overheidswerkgevers hebben te maken met een ingekrompen Ambtenarenwet. Veel regelingen komen daarin niet terug. Deze kunnen worden geregeld in de cao of in een personeelshandboek.
  4. De huidige ambtenaren die hun status van ambtenaar behouden, krijgen automatisch een arbeidsovereenkomst. Deze hoeft dus niet door medewerkers te worden ondertekend.
  5. Bekijk de huidige aanstellingen, toezeggingen, beslissingen en afspraken inzake arbeidsvoorwaarden. Pas deze eventueel nog aan vóór inwerkingtreding. Na inwerkingtreding mag wijziging in principe alleen met instemming van de medewerker.
  6. Het ontslagrecht is in het ambtenarenrecht nu geregeld in rechtspositieregelingen. Dit ontslagrecht is straks niet (volledig) meer geldend, ook al is er nog geen nieuwe cao.
  7. De datum van inwerkingtreding is het omslagpunt van bestuursrecht naar civiel recht. Beoordeel of het wenselijk is om besluiten, zoals ontslagbesluiten, net vóór inwerkingtreding te nemen of niet.
  8. Veel sociale statuten kennen een herplaatsingstermijn van vier jaren of langer. Dat betekent dat ambtenaren die nu boventallig worden verklaard in het kader van een reorganisatie, straks genormaliseerd worden ontslagen.
  9. Het staat overheidswerkgevers in de toekomst vrij om een cao af te sluiten met welke vakbond dan ook.
  10. Een cao treedt pas in werking na aanmelding bij de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en nadat de ontvangstbevestiging binnen is.

Dit artikel is geschreven door Steven Jellinghaus, partner van De Voort Advocaten/Mediators en docent ambtenarenrecht aan Tilburg University, en Karen Maessens, advocaat bij De Voort Advocaten/Mediators. 

Bestel ook het nieuwe boek over de Normalisering van de Ambtenarenwet

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels