nieuws

RVZ: Zorgstelsel moet anders

Geen categorie

Om het Nederlandse stelsel voor de gezondheidszorg bereikbaar te houden voor iedereen, zal het grondig moeten veranderen. De individuele zorgbehoefte en ervaringsdeskundigheid van de patiënt moeten de basis vormen voor krachtige patiëntenbeweging. Inloopcentra in scholen, wijk- of winkelcentra, maar ook consultatiebureaus voor ouderen horen daarbij. Dat stelt de Raad voor de Volksgezondheid en Zorg (RVZ) in een discussienota die het maandag 12 april 2010 presenteerde.

De raad voorziet een 'zorginfarct' als de zorgsector de komende tien jaar niet ingrijpend hervormt. Er moet 'een volstrekt nieuwe manier van werken' komen. Tot nu toe is de burger vooral 'een passieve consument van zorg'. Die moet plaatsmaken voor een burger die veel meer 'verantwoordelijkheid voor de eigen gezondheid draagt'. Dat past ook in deze tijd, waarin mensen zo lang mogelijk willen blijven meedoen met de samenleving. Bovendien is in 2020 het aantal mensen met een chronische aandoening groter dan het aantal mensen met een tijdelijke aandoening. 'Sneller en actiever ingrijpen is daarom geboden. Net als veel meer aandacht voor preventie', staat in het advies.
Ziekenhuizen, huisartsen en medisch specialisten zullen zich veel meer moeten richten op de zorg die nodig is, stelt de RVZ. Ze kunnen niet langer op de automatische piloot blijven werken omdat ze dat nou eenmaal zo gewend zijn. De verwachting is dat veel meer patiënten chronische problemen hebben als hart- en vaatziekten, diabetes en longaandoeningen.
Burgers, aan de andere kant, moeten veel meer zelf doen om gezond te blijven. Ze moeten volgens het adviesorgaan van de regering bijvoorbeeld stoppen met roken, meer bewegen en gezond eten. Als ze toch ziek worden, zullen ze meer voor de zorg moeten betalen dan nu het geval is, verwacht de RVZ.

Krachtige patiëntenbeweging
Krachtige, financieel zelfstandige patiëntenorganisaties zijn belangrijk in een effectief zorgstelsel. Zorggebruikers zijn nog onvoldoende in staat om een bijdrage te leveren aan de verbetering van de kwaliteit van de zorg. En dat terwijl zorggebruikers vanuit hun ervaringsdeskundigheid juist deze bijdrage kunnen bieden. Patiënten- en gehandicaptenorganisaties moeten de individuele ervaring van patiënten bundelen, deze kennis gecoördineerd via internet ontsluiten en omzetten in kwaliteitskeurmerken voor verzekeraars en artsen, adviseert de RVZ.

Internet
De RVZ concludeert dat zorggebruikers naar nieuwe manieren zoeken, meestal via internet, om informatie te vinden en ervaringen uit te wisselen. Ontwikkelingen als het persoonsgebonden budget en collectieve verzekeringen leveren hier een bijdrage aan. Zorggebruikers willen in steeds grotere mate invloed uitoefenen op zorgaanbieders en verzekeraars. Zij willen dat het zorgaanbod beter aansluit bij hun individuele wensen en behoeften. Ook niet-georganiseerde zorggebruikers maken gebruik van deze internetmogelijkheden. Dat maakt dat een deel van de dienstverlening en de belangenbehartiging aan individuele zorggebruikers door patiënten- en gehandicaptenorganisaties niet langer gestructureerd verloopt en dus ook minder gestuurd kan worden. De patiëntenbeweging zal strategisch gebruik moeten gaan maken van internet om daarmee de eigen positie ten opzichte van de burger en andere veldpartijen te versterken. Overheid en verzekeraars moeten er op bedacht zijn dat niet alle tegenkracht vanuit de burger via de georganiseerde kanalen verloopt.

Kwaliteitscriteria
Daarnaast adviseert de RVZ aan patiënten- en gehandicaptenorganisaties dat zij de beschikbare ervaringsdeskundigheid moeten omzetten in kwaliteitscriteria. En die criteria moeten zij vervolgens beter verkopen aan zorgverzekeraars en aanbieders. Input van klanten is voor het ontwikkelen en toetsen van diensten en producten bij verzekeraars en artsen van groot belang.

Financiering patiëntenbeweging
De RVZ adviseert om de financiering van de patiëntenbeweging geleidelijk anders te organiseren met als doel een effectievere tegenkracht te kunnen realiseren. De Consumentenbond is een goed voorbeeld. Zorggebruikers moeten, net als in andere sectoren, gaan betalen voor individuele dienstverlening. Financiële afhankelijkheid van de achterban is een goede prikkel om 'klantgerichtheid' te waarborgen. De RVZ vindt dat de directe beïnvloeding van de overheid van de organisatie van de patiëntenbeweging moet worden afgebouwd. De huidige financiering, via de subsidieprocedures, uit publieke middelen wordt als beknellend ervaren. Een derde geldstroom is te vinden in het vermarkten van de ervaringsdeskundigheid. Financiële compensatie door andere partijen (bijv. de geneesmiddelenindustrie) moet verkend worden, mits de onafhankelijkheid gewaarborgd blijft.

Samengevat 
Welk probleem lost dit advies op?
Onduidelijkheid over de wijze waarop het tegenwicht van de zorggebruiker tegenover zorgverzekeraar, zorgaanbieder en overheid geëffectueerd kan worden in het zorgstelsel.

Wat zijn de gevolgen voor de consument?
Een effectieve inbreng van de ervaringsdeskundigheid van zorggebruikers op micro-, meso- en macroniveau. Dit betekent een grotere invloed van de zorggebruiker en uiteindelijk een betere kwaliteit van zorg.

Wat zijn de gevolgen voor de zorgverlener?
Een structurele inbreng van de ervaringsdeskundigheid van zorggebruikers op de zorgverlening.

Wat zijn de gevolgen voor de zorgverzekeraar?
Meer bruikbare informatie en kwaliteitscriteria die gebaseerd zijn op de ervaringsdeskundigheid van de zorggebruiker. Deze kunnen door de zorgverzekeraar gebruikt worden om effectief zorg in te kopen.

Wat kost het?
Een goede financiering van de vraagzijde betekent niet per se meer publieke financiering. Belangrijk is dat de financiering onafhankelijk en structureel is. Premiefinanciering is hierbij een mogelijkheid. Daarnaast moeten patiëntenorganisaties worden gestimuleerd om meerdere financieringsbronnen aan te boren, waaronder de achterban en veldpartijen.

Wat is nieuw?
– De nadruk op toetsing van de organisatie van de vraagzijde aan herkenbaarheid voor de achterban en aansluiting bij de zorgsituatie in plaats van het creëren van nieuwe (top)structuren.
– De countervailing power wordt gekoppeld aan een klantgerichte benadering van de achterban en een professionele inbreng van ervaringsdeskundigheid.
– Financiering van de vraagzijde wordt losgekoppeld van de overheid en gebaseerd op meerdere financieringsbronnen.

Eerste reacties
De LHV en de NVZ vereniging van ziekenhuizen delen de analyse van de RVZ over de veranderende zorgvraag. De LHV voelt echter niet voor inloopcentra en de NVZ zal blijven inzetten op volwaardige ziekenhuizen. Meer: site MedNet.
De Nederlandse Patiënten Consumenten Federatie (NPCF) ondersteunt de gedachte van de RVZ om het Nederlandse stelsel voor de gezondheidszorg grondig te veranderen. Belangrijke bouwsteen in een nieuwe structuur is preventie. Nieuwe initiatieven zijn nodig om ongezond gedrag en daarmee vermijdbare ziekten te voorkomen, zoals preventieprogramma's. Deelname daaraan mag gestimuleerd worden door middel van financiële prikkels. De NPCF is echter faliekant tegen het bestraffen van een ongezonde leefstijl met een hogere zorgpremie. De NPCF ziet meer heil in betere begeleiding van mensen en een brede maatschappelijke en geïntegreerde aanpak van onze collectieve verkeerde leefstijl. De NPCF pleit tevens voor een 'sterkere eerste lijn' waarbij verschillende zorgverleners nadrukkelijk in samenhang met elkaar komen te staan en de zorg liefst onder één dak wordt aangeboden. Met name in de aanpak van zorg voor chronisch zieken moet betere afstemming komen tussen verschillende zorgverleners als de huisarts en verpleging thuis.

Meer informatie: nota 'De patiënt als sturende kracht'

Reageer op dit artikel