nieuws

Flip de Kam: ‘Is zorg belangrijker dan andere uitgaven?’

Geen categorie

Gezondheid is een groot goed dat veel mensen op nummer één zetten. We hebben er veel voor over, maar hoeveel als het op het bepalen van de eigen bijdragen aan komt? De overheid moet nu eenmaal ook andere zaken zoals de politie, het onderwijs en dijken bekostigen uit de collectieve middelen. Flip de Kam, Hoogleraar Economie Publieke Sector aan de Rijksuniversiteit Groningen en spreker tijdens het Zorgmarkt Congres, concludeert dat het steeds moeilijker zal zijn de zorg betaalbaar en toegankelijk te houden. 'Waarschijnlijk zullen harde keuzes nodig zijn om de voornaamste baten van de zorg te kunnen blijven incasseren.'

De baten van de zorg staan volgens De Kam niet ter discussie: 'Die zijn duidelijk: een productieve bevolking en mensen die dank zij de gezondheidszorg sneller beter zijn. Goede verzorging van hulpbehoevende ouderen. Op individueel niveau gaat het om welzijn en het veilige gevoel terug te kunnen vallen op zorg. Toch wil ik juist aandacht vragen voor de kostenkant, ook al ligt daar de nadruk al vaak op, omdat kosten en baten onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn. Een belangrijk probleem is dat de zorg collectief betaald wordt via premies. Je hebt weinig keus: iedereen is verplicht verzekerd via de AWBZ en de Zorgverzekeringswet. Je kunt niet zoals bij een vakantie zelf invloed uitoefenen: hoe ver ga je, hoe lang, hoe duur mag het zijn, of ga je helemaal niet. Daarom staan de zorgpremies in de beleving van veel mensen gelijk aan belastingheffing. En dus zal er de neiging zijn om zich eraan te willen ontrekken.'

Beslag op collectief budget
Met name de afgelopen twintig jaar legt de zorg een steeds groter beslag  op het overheidsbudget. De Kam: 'Het aandeel van de zorg in het totale collectieve budget is al toegenomen van tien naar twintig procent en het stijgt nog steeds. Waar ligt de grens? Het houdt een keer op natuurlijk. De grens voor collectieve uitgaven ligt volgens veel politici zo'n beetje bij de helft van ons nationale inkomen. Alles wat meer naar de zorg gaat, moet dus ergens anders worden weggehaald. Is gezondheidszorg belangrijker dan andere collectieve uitgaven? Ik daag deelnemers aan het Zorgmarkt Congres uit om over die vraag na te denken.'

Wachtlijsten of tweedeling
Is betaalbare zorg überhaupt mogelijk? 'Ja, er zijn genoeg rijke mensen die meer voor hun eigen gezondheidszorg kunnen en willen uitgeven. En dat doen ze dan ook. Je ziet nu al dat ze extra particuliere zorg inkopen. Voor minder draagkrachtige mensen zal de toegang tot de zorg uiteindelijk mogelijk toch worden beperkt. Het ontstaan van een tweedeling is helaas een zeer reëel risico. Het alternatief is langere wachtlijsten voor collectief gefinancierde zorgvoorzieningen. Wat je ook kiest, niemand wordt er beter van. De oplossing ligt in meer economische groei. Dat betekent dat we bij een krimpende beroepsbevolking dus productiever moeten worden. Als we  investeren in beter onderwijs, komt dat ook de toekomstige financiering van de zorg ten goede. Ook zullen de eigen bijdragen omhoog moeten, met name voor draagkrachtige zorggebruikers. Een voorbeeld is dat volgens het regeerakkoord nu ook je eigen vermogen (als het meer is dan 100.000 euro) wordt meegeteld bij het bepalen van de bijdrage voor verblijf in een verpleeghuis. Dat brengt wel weer extra bureaucratie met zich mee…'

Duivels dilemma
De Raad voor de Volksgezondheid & Zorg adviseerde het kabinet twee jaar geleden al als oplossing pakketverkleining, hogere eigen bijdragen en meer marktwerking. 'Persoonlijk geloof ik niet in nog meer marktwerking,' zegt De Kam. 'In Nederland zijn er relatief weinig medisch specialisten en wat schaars is, zal duur blijven. Kijk ook naar de VS, daar is meer marktwerking en de zorgkosten liggen anderhalf keer hoger dan hier, terwijl 50 miljoen mensen onverzekerd zijn. Daarentegen heb je in het Verenigd Koninkrijk lagere zorgkosten, terwijl de National Health Service volledig in overheidshanden is. De oplossing ligt dus naar mijn mening in slimmer organiseren en instellingen financieel belonen als ze doelmatiger werken. Ook blijkt zorg goedkoper te kunnen worden geleverd als je het aanbesteedt. Gemeenten hebben dankzij de Wet maatschappelijke ondersteuning 200 miljoen euro kunnen besparen! Helaas heeft die medaille ook een keerzijde: hoog opgeleide mensen moeten in de thuiszorg nu voor een lager loon werken, leveren in op hun arbeidsvoorwaarden of verliezen zelfs hun baan. En dat staat weer op gespannen voet met het aantrekkelijk houden van de sector voor nieuw personeel. De inzet van domotica kan ook kostenbesparend werken, maar toch al eenzame mensen zien dan helemaal niemand meer. Hoeveel is dat waard? Hoeveel mag dat kosten? Een duivels dilemma…'

Tip: Kom naar het Jaarcongres Zorgmarkt, als u meer wilt horen van de ideeën van prof. Flip de Kam.

Reageer op dit artikel

Gerelateerde tags

Lees voordat u gaat reageren de spelregels