nieuws

SCP: Vraag naar V&V-personeel gaat minder hard groeien

Geen categorie

In de periode 2005-2030 zal de personeelsvraag naar verwachting toenemen met 1,2% per jaar, van 220.000 fte in 2005 tot 300.000 fte in 2030. Dit is minder snel dan in het verleden. Dit blijkt uit de SCP-publicatie Zorgen voor zorg. Ramingen van de vraag naar personeel in de verpleging en verzorging tot 2030.

Enkele andere gegevens uit SCP-publicaties, die op 14 september 2010 verschijnt, zijn:
– in 2005 werkten ongeveer 400.000 mensen in de thuiszorg, verpleeghuizen en verzorgingshuizen. Zij verzorgden jaarlijks 580.000 cliënten, waarvan 72% thuiszorg ontving, en 28% in een tehuis verbleef;
– in de periode 1985-2005 nam de personeelssterkte (in fte's) toe met 1,8% per jaar. De groei was in de thuiszorg (2,2%) en de verpleeghuizen (2,3%) groter dan in de verzorgingshuizen (0,6%).
In opdracht van het ministerie van VWS gaan de onderzoekers in het rapport in op de toekomstige vraag naar personeel in de verpleging en verzorging.

Raming benodigd personeel
De vergrijzing zal de vraag naar verpleging en verzorging (V&V, de ouderenzorg) doen toenemen en het personeelsaanbod juist doen dalen. Daarom is inzicht nodig in de vraag naar zorgpersoneel in de toekomst. In dit rapport bestuderen de onderzoekers de personeelsontwikkeling in de periode 1985-2005, en kijken vooruit van 2005 tot 2030.

De sector verpleging en verzorging
De sector V&V betreft de verpleeghuizen, de verzorgingshuizen en de publiek gefinancierde thuiszorg (inclusief de huishoudelijke hulp). In 2005 waren er ongeveer 400.000 personen werkzaam in de sector, ongeveer 5,5% van de werkzame beroepsbevolking. Deze mensen (voornamelijk verpleegkundigen en verzorgenden) werkten veelal in deeltijd: zij waren goed voor 220.000 arbeidsjaren (fte's) en verzorgden op jaarbasis ongeveer 580.000 cliënten. Van deze cliënten ontving 72% thuiszorg, woonde 18% in een verzorgingshuis, en 10% in een verpleeghuis. Het personeel omvat niet alleen het personeel dat zich direct met de verzorging van de cliënten bezighoudt (70% van het totaal), maar ook het management en het zorgondersteunend personeel, zoals administratief, schoonmaak en keukenpersoneel.

Groei personeelsbestand in het verleden
In de periode 1985-2005 groeide het personeelsbestand met 1,8% per jaar. Dit is een grotere groei dan het aantal cliënten in de V&V. Dat nam toe met jaarlijks 1,2%. De groei in personeel komt onder meer door de verbetering van de zorgkwaliteit ('meer handen aan het bed') en door de gestegen zorgzwaarte van de cliënten. Vooral het personeel in de thuiszorg en de verpleeghuizen is toegenomen (2,2% resp. 2,3% per jaar). In de verzorgingshuizen kon de groei veel kleiner blijven (0,6% per jaar), omdat het aantal plaatsen in verzorgingshuizen is gedaald.

Vraag naar V&V-personeel in de toekomst
De inzet van personeel groeit mee met de vraag naar zorg. De toename van de vraag naar zorg blijft achter bij het toenemende aantal ouderen (vergrijzing), mede omdat ouderen steeds gezonder worden. De vraag naar personeel zal tussen 2005 en 2030 naar verwachting jaarlijks met 1,2% toenemen tot 300.000 fte's in 2030. Dit is minder snel dan in het verleden (1,8% per jaar). Het zorggebruik en de personeelsopvang zijn in het verleden toegenomen door tijdelijke beleidsmaatregelen, zoals de extra middelen voor het wegwerken van wachtlijsten. De vraag naar personeel zal in de verzorgingshuizen (1,3% per jaar) en verpleeghuizen (1,7% per jaar) sneller stijgen dan de vraag naar personeel in de thuiszorg (1,1% per jaar). Dit komt doordat de thuiszorg naar verhouding vaker door de jongere bevolking (30-65 jaar) wordt gebruikt. en het aantal mensen in die leeftijdsgroep afneemt.

Andere studies tonen zelfde beeld
De SCP-raming is afgezet tegen een aantal andere ramingen van bijvoorbeeld het CPB en het RIVM. Hiermee krijgen we een indruk van de marges die tussen verschillende personeelsramingen te vinden zijn. Ondanks de grote verschillen in aanpak en aannamen levert de SCP-raming geen afwijkend beeld van de groei van de vraag naar personeel op. De marges tussen de verschillende studies zijn klein.

Arbeidsproductiviteit
In deze studie houden de onderzoekers de arbeidsproductiviteit constant op het niveau van het basisjaar 2005. In veel studies wordt uitgegaan van een toenemende arbeidsproductiviteit in de zorg. Hiervan is in de periode 1985-2005 echter maar in beperkte mate sprake van geweest. In de toekomst zal de arbeidsproductiviteit wellicht stijgen door technologische vernieuwingen, maar de wens tot kwaliteitsverhoging (meer handen aan het bed) zal juist een dalend effect hebben.

Wat staat ons te wachten?
De vraag naar personeel in de ouderenzorg zal in de toekomst blijven groeien, maar minder hard dan in het verleden. Bovendien kan de vraag naar personeel in de ouderenzorg nog verder worden getemperd door preventie, extramuralisatie en verkleining van het AWBZ-zorgpakket (of door andere bezuinigingen). Aan de andere kant zullen ontwikkelingen als de toename van het gebruik van persoonsgebonden budgetten en de toenemende kwaliteitseisen in de zorg de vraag naar personeel juist doen toenemen.
Al met al zal de vraag naar personeel in de ouderenzorg blijven toenemen. Het is de vraag of er voldoende aanbod van personeel is om aan de vraag te voldoen, zeker omdat de beroepsbevolking door de vergrijzing krimpt.

Dubbele capaciteit en inefficiëntie
Zorginstellingen moeten kleinschaliger worden en meer gaan samenwerken met huisartsen, welzijnsorganisaties en andere 'netwerken' in de buurt van de patiënt. Dat is de enige manier om het dreigende personeelstekort in de zorg op te vangen. Dit zegt Eelco Daamen, bestuursvoorzitter van de Amsterdamse zorgorganisatie Cordaan, in de Volkskrant van 14 september 2010. 'Op die manier breng je de zorg terug tot zijn essentie; het leveren van langdurige zorg. Voor medische zaken gaat de patiënt naar het ziekenhuis of de huisarts en voor sociale activiteiten kan hij naar het buurthuis.'
Volgens Daamen is er nog veel dubbele capaciteit en inefficiëntie in de zorg. Dat moet eruit. Niet alleen vanwege de kosten, maar vooral ook om in de toekomst spaarzaam om te gaan met het personeel in de zorg.

Meer informatie:
– SCP-publicatie 2010/24 Zorgen voor zorg, door Evelien Eggink, Debbie Oudijk, Isolde Woittiez. Den Haag: Sociaal en Cultureel Planbureau, September 2010, ISBN 978 90 377 0512 6;
Bijlagen A-E Zorgen voor Zorg.

Reageer op dit artikel

Gerelateerde tags

Lees voordat u gaat reageren de spelregels