nieuws

Valt de economie nog te redden?

Geen categorie

Het Amerikaanse congres heeft op het nippertje een akkoord weten te bereiken over de verhoging van het schuldenplafond, waarmee een technisch bankroet van ’s werelds grootste economie is afgewend. De rally op de Europese en Amerikaanse beurzen was echter van korte duur. Zowel uit Europa als de Verenigde Staten kwamen aanhoudend slechte economische berichten. In de Italië en Spanje liep de rente op staatsobligaties gevaarlijk hoog op, en in de VS daalde de industriële productie en gaven consumenten in juni flink minder geld uit.

Interventies van de centrale banken van Zwitserland en Japan, tegen de koersstijging van de eigen munt, en de ECB, tegen de oplopende rente in de periferie, richtten niets uit. De door angst gedreven vlucht uit aandelen en obligaties van riskant geachte eurolanden was niet te stuiten. Sinds mei hebben de aandelenkoersen flink terrein prijs moeten geven, en staan de beursindexen tien procent of meer lager. De Dow Jones leed donderdag het grootse verlies sinds het bankroet van de Amerikaanse zakenbank Lehman Brothers de wereldeconomie op haar grondvesten deed schudden.

Terwijl een week eerder analisten zich het hoofd nog braken hoeveel een Amerikaans bankroet of een afwaardering van de kredietwaardigheid zou kosten in termen van een hogere rente op de Amerikaanse staatsschuld, heeft de rente op langlopende staatsobligaties inmiddels een bijna historisch diepterecord bereikt en de rente op zeer kortlopende obligaties is zelfs lager dan nul. Niet sinds de jaren ’50 van de vorige eeuw was de rente zo laag.

Ook de rente op Duitse staatsobligaties is geduikeld, dankzij het feit dat investeerders massaal hun geld uit de perifere economieën weghaalden. De angstvallig in het oog gehouden spread – dat is het verschil in rente op Duitse en Spaanse obligaties dan wel Duitse en Italiaanse obligaties – liep daardoor twee keer zo snel op. Het argument dat het 'redden' van landen als Griekenland, Ierland, Portugal, Spanje en Italië, Duitsland veel geld zou kosten gaat dan ook niet op. Alleen dankzij de gemeenschappelijke munt kan de rente op Duitse staatsobligaties zo laag zijn zonder dat de koers oploopt, zoals bij de Japanse yen en Zwitserse franc wel gebeurt, waardoor de concurrentiepositie van Duitsland aanzienlijk zou verslechteren.

De afgelopen jaren heeft het Amerikaanse stelsel van centrale banken, de Federal Reserve, tot twee keer toe op grote schaal obligaties op de secundaire markt gekocht met versgedrukte dollarbiljetten, eerst voor 1500 miljard dollar en daarna nog eens voor 600 miljard dollar.  Deze twee rondes zogenoemde kwantitatieve versoepeling hebben naar schatting de rente met 0,3 tot 1 procent  respectievelijk 0,2 procent verlaagd. Een nieuwe ronde kwantitatieve versoepeling ligt – gelet op de ultralage rentestand – niet voor de hand.

Ook zal het Amerikaanse congres, dat net heeft ingestemd met een groot pakket aan bezuinigingsvoornemens, ook niet plotseling een U-bocht maken en grootscheepse stimuleringsmaatregelen afkondigen voor de Amerikaanse economie. Twee maanden geleden opperde ik bij wijze van grapje dat de Federal Reserve deze keer met de versgedrukte dollars geen obligaties zou moeten kopen maar aandelen, bij voorkeur in innovatieve bedrijven die nu moeilijk aan financiering kunnen komen. Nu meen ik het serieus. Economische groei in de Verenigde Staten kan niet langer van massaproductie komen, maar alleen nog van innovatie.

Heleen Mees

Reageer op dit artikel