nieuws

Oud is niet out

Geen categorie

Zijn oudere werknemers minder aantrekkelijk? Volgens Jacco van den Berg en Richard Jongsma blijkt uit diverse onderzoeken het tegendeel. Het is dus tijd om vastgeroeste opvattingen overboord te gooien. Want oud is niet 'out'.

Nederland krijgt in de komende jaren te maken met structurele tekorten aan gekwalificeerd personeel. In het binnenkort te verschijnen boek Overspoeld door schaarste gaan Jacco van den Berg en Richard Jongsma op zoek naar oplossingen.

Een van die oplossingen is het voeren van een actief doelgroepenbeleid.
Het slagveld van de oorlog op de arbeidsmarkt zou volgens de auteurs wel eens een stuk minder 'wreed en bloederig' kunnen uitpakken als organisaties hun schaarste aan personeel te lijf gaan door de inzet van andere medewerkers dan die waarop zij zich nu richten.

Voorbeelden van deze doelgroepen zijn langdurig werklozen, herintredende vrouwen, personen met een andere etnische achtergrond, vluchtelingen, 65-plussers en jongeren zonder startkwalificatie. In de bv Nederland spreken we dan over 'benutbare mogelijkheden' en het activeren van 'slapend arbeidspotentieel'.

In het verdomhoekje
De praktijk leert, uitzonderingen daargelaten, dat medewerkers uit bovengenoemde doelgroepen niet of te weinig benaderd, laat staan geselecteerd, worden. Een veelgehoorde reden om niet tot deze actie over te gaan, is dat de kennis en ervaring van deze personen onvoldoende aansluiten bij de wensen van de werkgever.

Maar is dat de werkelijke reden dat bijvoorbeeld oudere medewerkers net niet in het verdomhoekje staan? De animo van organisaties om ouderen aan te moedigen om tot (en na!) hun 65e  door te werken, is nog steeds gering.

Het rapport G(oud)! Kansen creëren voor werkloze ouderen (pdf) van de Raad voor Werk en Inkomen (RWI) gaat in op een aantal redenen voor het negatieve beeld over oudere medewerkers. Oudere medewerkers zouden bijvoorbeeld vaker ziek zijn, niet meer mee kunnen komen met moderne technologie en minder productief zijn.

Het probleem is echter dat dit in veel gevallen stereotypen zijn die zeker niet op waarheid berusten. Als bijvoorbeeld naar het ziekteverzuim wordt gekeken, dan is bekend dat ouderen wel langer, maar ook minder vaak verzuimen.

Onderzoek van TNO heeft verder uitgewezen dat ouderen in dezelfde functie net zo productief kunnen zijn als jongeren. Andere voordelen van ouderen zijn hun loyaliteit en extra kennis en ervaring.

Duurzame inzetbaarheid
Naast het betaalbaar houden van de sociale voorzieningen, wordt het noodzaak dat medewerkers vanwege tekorten op de arbeidsmarkt langer moeten doorwerken. HR-thema's als talentmanagement voor alle levensfasen, strategische personeelsplanning en duurzame inzetbaarheid staan momenteel dan ook volop in de schijnwerpers.

Maar op dit moment zitten ook – en nog steeds veel – oudere medewerkers werkloos thuis en gaat menig medewerker op zijn vijftigste al 'geestelijk met pensioen'. Veelal gaat het hierbij om medewerkers die in het verleden voor een enkele functie zijn aangenomen, terwijl in de huidige tijdgeest behoefte is aan een brede inzetbaarheid.

Voor veel organisaties zal het verhogen van de productiviteit, inzetbaarheid en vitaliteit voor deze doelgroep dan ook een inhaalslag betekenen. In dit kader is de volgende uitspraak van Godfried Bomans illustratief: 'Vroeger was iemand die oud was, iemand die er was. Nu is dat iemand die er bijna is geweest.'

Toegevoegde waarde
Natuurlijk zijn er voorbeelden te over van zeer gemotiveerde en betrokken oudere medewerkers. Door hun jarenlange werk- en levenservaring zijn zij van grote toegevoegde waarde voor menige organisatie.

Het klopt dat met het ouder worden de verscheidenheid aan ervaringen en de snelheid van waarnemen en informatieverwerking afnemen. Ook neemt de fysieke kracht af, neemt de herstelperiode toe en hebben onregelmatige werktijden een grotere (negatieve) invloed op de vitaliteit van de oudere medewerker.

Daarentegen brengen oudere medewerkers wel veel en gerijpte werkervaring mee, kunnen zij vaak beter relativeren en een uitdaging vanuit verschillende invalshoeken beschouwen.

Niet meer van deze tijd
Maar ouder worden gaat vanzelf en is van alle (leef)tijden. Onze nationale dichter Vondel schreef enkele toppers na zijn tachtigste, Picasso schilderde zijn meesterwerken op latere leeftijd en The Rolling Stones zijn nog steeds de beste live band ter wereld.

'Oud is out' is echter een vastgeroeste opvatting die al jaren niet meer van deze tijd is. Het is te hopen dat meer werkgevers daarvan doordrongen raken, want het is een fabel dat ouderdom per definitie leidt tot een lagere productiviteit.

Uit onderzoek blijkt namelijk dat ouderen productiever zijn als zij net zo veel scholing krijgen als jongere collega's. En daar zit 'm de kneep. Zij volgen nog steeds aanzienlijk minder cursussen dan jongeren. En als zij dat wel doen, dan gaat het veelal om een korte cursus op het eigen vakgebied.

In dit licht bezien, is het niet vreemd dat hun weerbaarheid, wendbaarheid en productiviteit afneemt. En zie daar de voedingsbodem voor negatieve beeldvorming. Door verkeerde vooronderstellingen over ouderen wordt er onjuist beleid ontwikkeld.

Autofabriek voor 50-plussers
Autofabrikant BMW is een schoolvoorbeeld. Deze organisatie heeft de kennis over de fysieke kracht, weerbaarheid en wendbaarheid op een voorbeeldige wijze ingezet bij het ontwikkelen en uitrollen van het beleid.

Bij de autofabrikant is men er (al langer) van bewust dat het werken aan de lopende band geen slavenarbeid meer is. Het is voor oudere medewerkers echter wel een zware opgave om de hele dag op de benen staan. In het Duitse Dingolfing heeft het bedrijf daar rekening mee gehouden bij de bouw van een nieuwe montagehal.

Voor de oudere medewerkers is het volgende gedaan om het werkende leven te veraangenamen:

  • betere verlichting;
  • rijdende gereedschapskisten die voorkomen dat medewerkers moeten bukken om onderdelen of montagematerialen te pakken;
  • de aanwezigheid van krukken op plekken waar veel wordt gestaan, dit om de benen te ontlasten;
  • veel robots die zware en monotone taken overnemen.

Meester-gezelrelaties
BMW anticipeert niet alleen op de komende arbeidsmarktkrapte waarin oudere medewerkers keihard nodig zijn, maar laat het mes ook van een andere kant snijden. Zo delen oudere medewerkers er in zogenaamde meester-gezelrelaties hun gerijpte kennis en werkervaring met de toetredende en minder ervaren medewerkers. Op deze wijze wordt het vakmanschap opgewaardeerd.

In Nederland is deze ontwikkeling gelukkig ook in gang gezet. Denk maar aan het tv-spotje van een uitzendbureau waarin jonge lassers al telefonerend en headbangend een schip in elkaar lassen. 'Gelukkig' is daar nog een oude rot met twintig jaar laservaring, die de jonge honden het vak leert!

Zonder te stigmatiseren heeft BMW van de nood een deugd gemaakt, en dat zouden meer organisaties moeten doen!

Jacco van den Berg is oprichter van Van den Berg Training & Advies en workshopleider. Zijn bureau ondersteunt individuen in hun persoonlijke en professionele ontwikkeling en richt zich hierbij op leiderschap, personeelsmanagement en commercieel management. Hij is auteur van Het GROTE gesprekkenboek.

Richard Jongsma heeft veertien jaar ervaring als HR-professional bij zowel profit- als non-profitorganisaties. Hij is gedurende deze periode werkzaam geweest binnen de industrie, energiesector, zakelijke dienstverlening, woningbranche, zorg en welzijn en lokale overheid. Sinds maart 2012 is hij als HR-manager werkzaam voor FrieslandCampina. Richard is co-auteur van het boek Ziekteverzuim in 100 vragen.

Reageer op dit artikel

Gerelateerde tags

Lees voordat u gaat reageren de spelregels