nieuws

Mokkend op de mountainbike

Instroom

Mokkend op de mountainbike

Voor zomaar een bedrijfsuitje hebben veel organisaties nu even geen geld. Dus is het verleidelijk om het jaarlijkse uitstapje te combineren met een brainstormsessie of teambuildingactiviteit. Maar werkt die combinatie ook? ‘De kunst is om het zo te presenteren dat het gewoon lijkt op een uitje voor de lol.’

Erik Kroon, directeur van SOS Events, merkt dat sommige werkgevers met een verborgen aganda werken tijdens een bedrijfsuitje. Zo organiseerde hij voor een commercieel bureau een ochtend mountainbiken met gps-technieken. Vlak voor de start kwam de algemeen directeur naar hem toe. Hij vroeg de kaart van de aankomstpunten om daar alvast met de auto naartoe te gaan, dan kon hij zijn eigen medewerkers jureren op hun gidskwaliteiten. Kroon weigerde hieraan mee te werken. ‘Ik zei tegen de directeur: Als je gaat controleren, is deze dag weggegooid geld. Als teambuilding het doel is, moet iedereen deelnemen.' Na een tijdje tegensputteren stapte de directeur mokkend op zijn mountainbike. Na afloop gaf de man zijn fout toe. Hij had nu gesprekken met medewerkers opgevangen die hij anders nooit had gehoord.
‘Bedrijfsuitje is een vaag begrip', zegt Kroon. Zijn bedrijf SOS Events is een van de marktleiders in bedrijfsevenementen en teambuildingsactiviteiten. 'De een verstaat er een eenvoudig dagje weg onder, de ander wil de hei op en vergaderen. Wij vragen aan klanten altijd eerst wat ze van zo'n dag verwachten en wat ze precies onder teambuilding verstaan. Want zomaar een dag weg is niet altijd positief voor de teambuilding. Zeker niet als het uitloopt op een groot drankfestijn. Dan komt het voor dat de ene helft beschonken is en de andere helft geïrriteerd. Daarom schenken wij geen alcohol tijdens de dagprogramma's.'

Grenzen verleggen
Wouter Kronenberg, directeur en trainer van Kroon Theaterproducties, heeft een memorabele ervaring overgehouden aan een dagje vlotten bouwen in de natuur. Tijdens een vorige functie moest hij met collega's een beek oversteken met een zelfgemaakt vlot. In goede harmonie, zo luidde de opdracht. Maar enkele teamleden vlogen elkaar in de haren over de juiste aanpak en wie de ware leider was. Het draaide uit op een ruzie die niet meer beslecht werd die dag.
‘Als je teambuilding slecht begeleidt, bereik je al snel het tegenovergestelde', is zijn conclusie. Dit soort expedities kan ervoor zorgen dat de deelnemers hun grenzen verleggen en onverwachte kanten van zichzelf laten zien. Maar tijdens een lange expeditie is er vaak geen trainer aanwezig die, als dat nodig is, snel kan interveniëren en evalueren, meent Kronenberg. Ondanks dat voorval denkt hij dat teambuilding en bedrijfsuitjes heel goed samengaan. Tegenwoordig organiseert hij zelf teambuildingsessies in het theater. ‘Door de andere context blijft zo'n dag je veel beter bij. Er gebeuren altijd onverwachte dingen. De kunst is om het zo te presenteren dat het gewoon lijkt op een uitje voor de lol.'

Geen wondermiddel
Onderzoekers van de University of Chester kwamen onlangs echter met een vernietigende conclusie: teambuildingactiviteiten zijn zinloos. De Britse wetenschappers konden geen positieve relatie ontdekken tussen teambuildingactiviteiten en teamcohesie. Hoewel zij alleen de interactie tussen honderd teamsporters hadden bestudeerd, suggereerde de uitkomst dat ook activiteiten als paintball of heisessies nauwelijks waarde hebben voor de samenwerking tussen collega's op kantoor. Het onderzoek werd breed opgepikt door de media en zorgde voor veel discussies onder HRM'ers op internetfora. Wat is waar?
Bernard Nijstad, professor decision making and organizational behavior aan de Rijksuniversiteit Groningen, stelt: ‘Het bedrijfsuitje is geen wondermiddel. Natuurlijk is het goed als medewerkers elkaar ook privé beter leren kennen. De een krijgt meer begrip voor de ander als hij hoort dat zij 's ochtends laat binnenkomt vanwege de crèche en hierdoor thuis doorwerkt. Maar je verbetert niet zomaar de teamprestaties door paintballen of puzzeltochten. Teambuilding en brainstormsessies werken pas als de randvoorwaarden dag in, dag uit in orde zijn.' Zo moet de samenstelling van het team kloppen. Ook het doel en de taken moeten voor iedereen duidelijk zijn. Als mensen zich veilig voelen en wat voor elkaar overhebben, kan zo'n bedrijfsuitje de band versterken, aldus Nijstad.

Laten inwerken
Herman Hoving, partner in Panta Rheyn, een adviesbureau op het gebied van teamontwikkeling, zet vraagtekens bij expedities als vlotten bouwen en survivaltochten. ‘Een heleboel mensen hebben daar een hekel aan. En die irritatie kan afleiden van waar het die dag om zou moeten draaien.' Maar hij vindt dat teambuildingactiviteiten wel degelijk effect hebben. ‘Veel wetenschappelijke onderzoeken staan te ver van de praktijk van de werkvloer af. Het gaat vaak om te kleine aantallen en het zijn verzamelingen mensen, geen groepen.'
Bij SOS Events koppelt ongeveer 20 procent van de werkgevers een vergadering aan een activiteit. Kroon: ‘Je bent toch met elkaar weg, dus ik raad bedrijven aan de gelegenheid te benutten. De crux is wel dat je medewerkers van tevoren informeert, zodat ze het onderwerp en het doel van de dag alvast op hen kunnen laten inwerken. En het is ook goed om ze vooraf te triggeren over het ontspanningsgedeelte, bijvoorbeeld door een bijzondere uitnodiging. Maar vertel ook weer niet te veel, dat houdt ze nieuwsgierig.'

Spelletje Hints
Hoving begeleidt als innovatieadviseur brainstormsessies buiten de kantoormuren. Hij vindt ook dat creativiteit incubatietijd nodig heeft en raadt aan deelnemers ruim van tevoren een uitdagende probleemstelling mee te geven. In de ideale situatie heeft het brainstormteam een speciale samenstelling: een derde experts die het probleem goed kennen, een derde aangrenzende deskundigen die zijdelings met het onderwerp te maken hebben, en een derde leken die er fris tegenaan kijken. Maar doorgaans nodigen bedrijven geen buitenstaanders uit op dit soort dagen, dus die laatste voorwaarde valt meestal af. Waardoor groepsdenken op de loer ligt: de deelnemers zijn dusdanig gebrand op consensus dat beslissingen niet tot stand komen op basis van de beste argumenten.
Die tunnelvisie kan doorbroken worden met behulp van diverse intervisietechnieken. Hoving laat medewerkers bijvoorbeeld eerst negatief brainstormen: wat gaat er allemaal fout in de organisatie? ‘Dan komen ze zeker los. Het is vaak een grote catharsis. Als ze hun negativiteit kunnen lozen, krijgen ze later meer ruimte om echt creatief te denken.' Of de deelnemers gaan als warming-up eerst over een heel ander onderwerp brainstormen en ‘stoeien met associaties'. Ook een spelletje Hints prikkelt volgens Hoving de hersenen goed.

Ongestoord associëren
Tijdens bedrijfsuitjes verlopen brainstormsessies vaak op een klassieke manier, ook al zijn de deelnemers van tevoren wakker geschud door negatief brainstormen of een spelletje Hints. De hele groep mag tegelijk ideeën spuien. Terwijl al decennialang bekend is dat groepsessies niet bevorderlijk zijn voor het creatieve proces, aldus Nijstad.
Nijstad promoveerde op het onderzoek How the group affects the mind. Hij liet proefpersonen ideeën aandragen om meer toeristen te lokken naar Utrecht. Mensen worden vooral creatief als ze ongestoord kunnen associëren. Als iemand wat hardop roept, gaat een ander er al snel doorheen praten. Hierdoor raken de vergaderaars vaak hun eigen ingeving kwijt of gaan er niet verder mee aan de slag. Het is fnuikend voor het creatieve proces als je eerst naar anderen moet luisteren totdat je weer aan de beurt bent. Nijstad: ‘Ik vermoed dat heisessies daarom vaak niet zo effectief zijn. Deelnemers kunnen beter eerst afzonderlijk nadenken. Of nog beter: aan brainwriting doen zodat hun ideeën minder snel verloren gaan.' Bovendien denken ze wel twee keer na voordat ze iets opschrijven. Deelnemers aan een vergadering zijn vaak bang om niets te zeggen, waardoor ze sneller onzinnige zaken de groep ingooien.
Valt er volgens Nijstad dan helemaal niets te zeggen voor de klassieke manier? Toch wel: als consensus het doel is, is het wel goed om de groep bij elkaar te hebben.

Schaamte voorbij
Bij Kroon Theaterproducties staat de teambuilding centraal. De deelnemers maken in een theater hun eigen musical. Kronenbergs clientèle is zeer divers. Of het nu om fabrieksmedewerkers of ambtenaren gaat, in het begin is er vaak weerstand, zegt hij. Lang niet iedereen staat te popelen om een liedje of dansje in te studeren. Kronenberg: ‘ Door ze uit te dagen, komen ze in de ontdooiingfase. Als ze eenmaal de drempel hebben genomen, zijn ze de schaamte voorbij. Aan het eind van de dag zijn ze vaak trots op hun prestaties.'
Kronenberg stimuleert graag onverwachte wendingen. ‘Mensen die normaal gesproken teruggetrokken zijn, krijgen nu juist een grote rol. En leidinggevenden die zich boven hun team verheven voelen, spreek ik bijvoorbeeld op een schoolse manier aan, maar wel met een knipoog. Die andere rolverdeling zorgt voor grapjes en discussie over de rolverdeling op het werk.' Of de theaterdag ook op de lange termijn effect heeft, kan hij moeilijk inschatten. ‘Dat hangt af van het team en de bereidheid om daadwerkelijk wat van de sessie te maken. En hoe ze daar vervolgens mee omgaan in het dagelijkse werk.'

Maatje
Ondanks de recessie blijven de werkgevers komen, zegt Kroon. Maar ze besteden wel minder. Vorig jaar gaven ze gemiddeld 18 procent minder uit dan in 2008.
Nijstad vindt dat de financiële situatie geen rol hoeft te spelen. ‘Je hebt toch geen organisatie nodig om een uitje te organiseren? Wees creatief en verzin zelf wat. Dat kan meer effect hebben dan een brainstorm met toeters en bellen.'
Dat wil niet zeggen dat armlastige werkgevers álles in eigen hand moeten houden. De spel- en gespreksleider kan beter onafhankelijk zijn, merkt Hoving op. Hij moet vertrouwen kweken, waardoor deelnemers zich veilig voelen en informatie durven uit te wisselen. Daarnaast moet deze coördinator erop letten dat collega's tijdens zo'n dag niet automatisch optrekken met hun eigen maatje. Hoving: ‘De bedoeling van zo'n dag is juist dat mensen integreren en er eens een andere interactie tot stand komt dan op de werkvloer.'

Kader
Ook de baas doet mee bij i4talent
Danielle Kleyheeg, directeur van financieel detacheerder i4talent, gelooft heilig in bedrijfsuitjes als katalysator voor teambuilding. Circa 70 van de 85 medewerkers zijn gedetacheerd. Daarom organiseert ze vier keer per jaar een bedrijfsuitje, zodat medewerkers elkaar beter leren kennen.
‘Wij merken dat uitjes bevorderlijk zijn voor de teambuilding. Mensen werken soepeler samen als ze elkaar ook uit een informele context kennen.' Ze vindt dat menig werkgever het belang hiervan onderschat. ‘Ik heb in een vorige baan een paar keer meegemaakt dat de directeur pas aan het eind van de dag zijn gezicht liet zien. Het wordt een geforceerde onderneming als de hoogste baas zelf geen enthousiasme uitstraalt. Dan gaan werknemers het zien als een moetje.'
Kleyheeg is een liefhebber van sportieve ondernemingen als survival en snowboarden. Het bedrijf heeft veel jonge medewerkers die dit soort activiteiten waarderen. ‘Ook mensen die aanvankelijk terugdeinzen, zijn trots als ze hun angst overwinnen.' Met het managementteam gaat ze jaarlijks twee dagen de hei op om nieuwe plannen te smeden. En alle interne medewerkers verblijven bijna ieder jaar een paar dagen in Frankrijk. De dagen worden louter gevuld met activiteiten als quadrijden en barbecuen. Hier houdt ze bewust geen brainstormsessie. ‘Mensen moeten het ongecompliceerd naar hun zin hebben en zich niet verplicht voelen om mee te gaan. Dan willen ze juist komen.'

Reageer op dit artikel