nieuws

Demotie: de vooroordelen ontkracht

Instroom

Er bestaan nogal wat vooroordelen rondom demotie. Wat zijn de twee grootste vooroordelen van demotie bij medewerkers? En: hoe kan HR bijdragen aan het wegnemen van deze vooroordelen?

Demotie: de vooroordelen ontkracht

Richard Jongsma is HR Manager bij Friesland Campina en werkt aan een boek over demotie. Jongsma legt uit en geeft een belangrijke demotie-tip.

Vooroordeel 1: Demotie luidt het einde van je carrière in

Integendeel, demotie kan (tijdelijk) ingezet worden om een ander vakgebied onder de knie te krijgen, door vanaf de basis in te stromen en geleidelijk aan te groeien in de nieuwe functie. Deze vorm van demotie kan een bewust gekozen stap zijn binnen een individueel loopbaantraject dat een medewerker en leidinggevende vanuit een functioneringsgesprek hebben uitgestippeld. Demotie als voorwaarde voor een toekomstige promotie.
Een voorbeeld hiervan is wanneer de medewerker over wil stappen vanuit een leidinggevende functie van een productieafdeling naar de afdeling Marketing en Sales, omdat de medewerker na jarenlang in dezelfde werkomgeving te hebben gefunctioneerd toe is aan een ander vakgebied. ‘Onderop beginnen’ is dan een verstandige keus om een vliegende start in het nieuwe vakgebied te kunnen maken en om daarna te kunnen doorstromen naar het oude niveau. Deze vorm van demotie zien we terug in organisaties die medewerkers bewust duurzamer inzetbaar willen maken door hen over verschillende afdelingen in te zetten en zich allround te ontwikkelen. Demotie kan zo bijdragen aan verdere persoonlijke en professionele ontwikkeling van medewerkers, doordat ze aangespoord worden om andere vaardigheden aan te leren, nieuwe kennis op te doen en competenties te ontwikkelen.

Vooroordeel 2: Demotie is alleen van toepassing voor de oudere medewerker, als gedwongen stap voor geconstateerde problemen

Laten we het niet mooier voorspiegelen dan het is. Soms wordt demotie inderdaad gebruikt als alternatief voor ontslag, omdat ontslag te duur is. Demotie als gedoogbeleid: op z’n zachtst gezegd helpt dat niet om het begrip uit de taboesfeer te halen.
Beter is het om demotie te beredeneren vanuit kansen, met toegevoegde waarde als uitgangspunt. Het klopt dat (oudere) medewerkers met behulp van demotie een functie kunnen gaan vervullen die mentaal en fysiek beter aansluit bij hun mogelijkheden en behoeften, en hen zo in staat stelt om langer door te werken. Demotie past daarom uitstekend binnen levensfasebewust personeelsbeleid. Zo stelt het medewerkers in de gelegenheid om een andere rol in het werk te vervullen. Bijvoorbeeld door een oudere medewerker zijn kennis en ervaring over te laten dragen aan nieuwe collega’s of jongere medewerkers.
Demotie kan van nut zijn voor medewerkers van alle leeftijden die tijdelijk een minder belastende functie willen uitoefenen. Voor jonge mensen komt er naast hun loopbaan namelijk vaak veel tegelijk op hun pad: het kopen van een huis, een studie volgen naast de baan of kinderen krijgen. Carrière maken kan soms even te veel zijn. Demotie toepassen om even wat gas terug te nemen kan een goede manier zijn om waardevolle medewerkers te behouden. Dat sluit niet uit dat ze op een later tijdstip op hun oude niveau terugkomen of omhoog gaan. De loopbaan verloopt zo meer in een golfbeweging in plaats van recht omhoog.
Sommige medewerkers komen gedurende hun loopbaan ook tot het inzicht dat ze eigenlijk wat anders met hun werkzame leven willen. Denk aan een medewerker die geleidelijk aan werkzaamheden is gaan verrichten die steeds verder van hem af zijn komen te staan en kiest voor een lagere functie waarbij de passie en het plezier terugkomt. Medewerkers die op deze manier zelf kiezen voor een loopbaanwending ervaren demotie vaak niet negatief omdat ze er veel voor terugkrijgen.

TIP: Aan welke voorwaarden moet demotie juridisch voldoen? Lees het artikel Demotie? Zo doet HR het goed

Demotie niet langer een taboe?

Je leest steeds vaker dat ‘het taboe op demotie voorbij is’, maar zover zijn we nog niet. Veel organisaties lijken hun vingers niet aan het onderwerp te willen branden. Ik heb enkele organisaties gevraagd om mee te werken aan mijn boek, maar een aantal grote bedrijven van naam hield de boot af: men zat met de bonden om tafel en wilde dat proces niet bemoeilijken.
Omdat demotie telkens deel uitmaakt van een groter onderzoek en er bijna geen alomvattend onderzoek naar het onderwerp bestaat, draagt dat er nog eens aan bij dat het in de discussie veel ruimte geeft aan vooroordelen. Zelfs in gevallen van demotie die op initiatief van de medewerker tot stand zijn gekomen rust nog een taboe. Leg in onze prestatiemaatschappij maar eens uit waarom je niet langer mee kunt komen in de rat race. Promotie wordt geassocieerd met succes, demotie met het tegenovergestelde.
Demotie kan ook erg gevoelig liggen omdat de keus voor demotie in veel gevallen wordt ‘opgelegd’ vanuit de organisatie en het gepaard gaat met een  daadwerkelijk verlies. Denk aan het inleveren van arbeidsvoorwaarden, persoonlijke invloed en status; dat zijn mini-rouwprocessen.

Demotie-tip voor HR:

Ontwikkel een visie op demotie. Het tijdig en bewust inzetten van demotie als instrument voor duurzame inzetbaarheid en talentontwikkeling, voorkomt dat het wordt gebruikt als oplossing voor een ‘probleemsituatie’. Positioneer demotie daarbij als middel voor persoonlijke groei en ontwikkeling en maak demotie bespreekbaar. Een hiërarchisch lager ingeschaalde functie betekent niet dat deze niet uitdagend kan zijn. Bied daarbij voldoende ondersteuning in de vorm van coaching, on-the-job-training, opleidingen en andere vormen van begeleiding aan.
Bied perspectief en wees duidelijk over het vervolg. Medewerkers hebben recht om te weten hoe de manager tegen de toekomstperspectieven en promotiekansen van de medewerker aankijkt. Blijf daarom met de medewerker in de post-demotiefase in gesprek. In algemene termen is het bij demotie vooral een kwestie van klein beginnen, handelen en succesverhalen voor het voetlicht brengen. Hoe vaker demotie binnen een organisatie voorkomt, hoe meer de positieve effecten van demotie zichtbaar worden en hoe openlijker er over gesproken wordt, des te makkelijker zal demotie in de toekomst toegepast kunnen worden.

TIP: Wat zeggen rechters over het toepassen van demotie? Lees de jurisprudentie op PW De Gids Vakbase.

 

Reageer op dit artikel

Gerelateerde tags

Lees voordat u gaat reageren de spelregels