blog

Make or buy?

Ik heb mij de afgelopen weken weer eens verdiept in de transactiekostenbenadering. Nou kan ik mij voorstellen dat niet iedereen hierbij onmiddellijk zal roepen: ja natuurlijk, Williamson. Maar die meneer heeft met zijn theorie wel de Nobelprijs voor economie gewonnen (2009).

Baanbrekend werk dus. In zijn boek Markets and Hierarchies uit 1975 maakte hij een verbinding tussen de (micro-) economie, de organisatiekunde en het recht. Voor klassieke economen was de organisatie een black box: er gaat iets in (input), er komt iets uit (output) en wat daarbinnen gebeurt (throughput) was voor economen niet interessant.

Zzp’ers avant la lettre

Williamson vroeg zich af waarom er überhaupt organisaties bestaan. Voor economen was het antwoord simpel: omdat dat technisch noodzakelijk is. Een voorbeeld uit de textielindustrie. In de achttiende eeuw werden de stoffen veelal gemaakt door thuiswevers. De handelaar bracht materiaal naar zo’n thuiswever en maakte een afspraak over het te maken product en de vergoeding die de wever hiervoor zou krijgen. Stukloon dus. Zij waren zzp’ers avant la lettre.

Make or buy-beslissing

Maar na de uitvinding van de stoommachines ontstond de mogelijkheid van grootschalig produceren. Zo ontstonden (technologisch noodzakelijk) de textielfabrieken. Williamson nam met die eenvoudige verklaring geen genoegen. Hij toonde aan dat organisaties op de eerste plaats bestaan omdat dat efficiënter is. Ondernemers maken de keuze tussen iets op de markt kopen of zelf produceren. We noemen dat een make or buy-beslissing. Transactiekosten zijn de kosten die gemaakt moeten worden om een product op de markt te kopen of om het zelf te maken. Die kosten worden tegenover elkaar afgewogen.

Actueel keuzevraagstuk

Dat dit keuzevraagstuk nog volop actueel is blijkt uit de groei van het aantal zzp’ers. Neem je als aannemer zelf een metselaar in dienst, of besteed je het metselwerk uit aan een zzp’er? Bied je als bezorgdienst de bezorgers van maaltijden een arbeidscontract aan of laat je ze als zzp’er werken? Uit tal van sectoren zijn de laatste jaren voorbeelden aan te dragen. En misschien is de theorie des te meer van belang nu de technologische ontwikkeling (zoals 3D printing) kleinschalig produceren steeds beter mogelijk maakt.

Williamson leeft. Niet alleen letterlijk (de oude baas is 85 jaar) maar ook figuurlijk.

Auteur Willem de Lange schrijft maandelijks een column voor PW.

Reageer op dit artikel