nieuws

Hoe verander je het gedrag van medewerkers?

Organisatie & Strategie

Cultuurverandering: hoe zet HR het in gang? Medewerkers vallen maar al te snel terug in vertrouwde patronen. Werk aan de ontwikkeling van het executive brein, adviseert hoogleraar klinische neuropsychologie Margriet Sitskoorn.

Hoe verander je het gedrag van medewerkers?

Het executive brein is evolutionair gezien het jongste deel van onze hersenen dat zich vormde toen onze wereld steeds complexer werd en sociale vaardigheden belangrijk werden. Veel ouder zijn de stimulus-responsmechanismen waar onze lagere hersenstructuren ons toe aanzetten: ik zie een hamburger en krijg trek bijvoorbeeld. Stimulus-responsmechanismen slijten erin. Het zijn patronen die vaak heel lastig te doorbreken zijn. Bijvoorbeeld: ik kom op kantoor, laat mijn moraal los en schakel mijn denkvermogen uit. Ik doe wat me wordt opgedragen, ook al zie ik zelf best dat ik klanten eigenlijk besodemieter of dat bepaalde werkzaamheden veel efficiënter kunnen worden aangepakt.

En daar zit voor veel organisaties een probleem, zegt Margriet Sitskoorn, auteur van het boek IK2 dat inzicht geeft in de werking van onze hersenen en dat met oefeningen en tests helpt je executive brein te ontwikkelen. Op die manier krijgen mensen meer controle over hun denken en doen.

In de huidige wereld is het voor iedere organisatie belangrijker dan ooit om te innoveren, om te veranderen, om nieuwe klantwensen te vinden en te bevredigen. Dat lukt het best als daarvoor de denk- en doekracht van iedere medewerker in de organisatie wordt gebruikt. Hoe krijg je dat voor elkaar als de organisatiestructuur nog altijd vastzit in de ‘hark’: bovenin worden besluiten genomen die onderin worden uitgevoerd.

Korte termijn fijn, lange termijn pijn

Sitskoorn geeft regelmatig lezingen aan bankdirecteuren, managers van woningbouwcorporaties, politici en andere invloedrijke mensen. “Ik laat ze zien hoe makkelijk je van andere mensen een marionet kunt maken door de verkeerde automatismen in de hersenen te voeden. Ik laat ze testjes doen die blootleggen dat ze zelf net zo makkelijk in de valkuilen stappen als ieder ander. Sterker, dat zij die kuilen vaak voor anderen graven.”

Veel van dat gedrag heeft te maken met wat Sitskoorn noemt: korte termijn fijn, lange termijn pijn. Op korte termijn is het goed voor de omzet, winst en je eigen bonus als je de klant een veel te hoge hypotheek verkoopt. Op lange termijn zadel je de bank met een levensgroot probleem op. “Natuurlijk waren er signalen dat dit op lange termijn niet goed kon gaan. Dat is ook geen rocket science. De leiders in die organisaties hebben die signalen bewust genegeerd en hun medewerkers tot marionetten gemaakt van de korte termijn fijn. Uiteindelijk dacht niemand er meer echt bij na, het was een stimulus-responspatroon geworden. Dat is natuurlijk heel kwalijk.”

Organisaties leren niet van fouten

Het vervelende is dat organisaties niet uit zichzelf leren van die fouten. Eventjes wel, dan komen er allerlei verscherpte controles en maatregelen. Maar al snel gaat iedereen weer over tot de orde van de dag. En dat komt doordat het stimulus-responspatroon nooit is weggehaald. Er zitten op invloedrijke posities nog altijd mensen die primair gericht zijn status en op een achterhaalde manier geld verdienen, of dat nu over de rug van de consument gaat of niet. Deze mensen gedragen zich als alphamannetjes op de apenrots: zij beslissen en dulden geen tegenspraak. “En dan verandert er dus niets”, zegt Sitskoorn.

Ze was laatst in een bedrijf dat papierloos werken had ingevoerd. “Nergens stond nog een printer of kopieerapparaat, overal waren de prullenbakken weg. Behalve op de zesde verdieping waar het management zat. Daar was nog papier in overvloed. Ja, dan is het heel moeilijk om van je medewerkers te verwachten dat zij wel papierloos gaan werken. Het is net als met het opvoeden van kinderen: zij doen niet wat jij zegt, zij doen wat jij doet. De enige manier om ze het juiste gedrag te leren, is door het geven van het goede voorbeeld. Daar hebben veel organisaties nog behoorlijk wat werk aan de winkel.”

Ontwikkel het executive brein

Het vergt gerichte en consequente training van het executive brein om deze patronen te doorbreken. Sitskoorn hanteert daarvoor de EFFECT-methode, wat staat voor Enriched environment, Flow focus, Fixed sleep pattern, Excersise, Connect today and tomorrow en Time. In het kort komt het erop neer dat we ons executive brein trainen als we ons regelmatig blootstellen aan nieuwe ervaringen en soms uit onze comfort zone gaan; als we middels meditatie of andere bezinningsmethoden ons kunnen richten op het hier en nu, zodat we makkelijker in een flow komen; als we op tijd naar bed gaan en voldoende bewegen; en als we de korte termijn kunnen verbinden aan de lange termijn. Het element Time tot slot staat voor het feit dat je jezelf de tijd moet geven je doelen te bereiken. En de tijd om EFFECT in je dagelijks leven te integreren.

“Want makkelijk is dit niet”, zegt Sitskoorn. Sterker, hoewel zij de achterliggende theorieën al jaren kent, was zij zelf ook niet altijd even bewust bezig met het prikkelen van haar executive brein. “Voordat ik aan dit boek begon richtte ik me op de onderdelen van EFFECT die ik leuk vind, zoals sporten. Maar ik nam soms te weinig tijd voor het opdoen van nieuwe ervaringen. Er was een keer een hele mooie tentoonstelling in het museum hier in Tilburg en ik ben er niet naar toe gegaan omdat ik mezelf wijs heb gemaakt dat ik te druk was. Ik heb daar nu nog spijt van.”

Met het vertellen van deze ervaring vat ze samen hoe ons brein werkt. We hollen aan achter korte termijn prikkels – ik ben druk dus als ik deze verloren uurtjes op zondagmiddag nog even doorwerk dan sta ik maandag minder gestresst op – terwijl het voor het bereiken van je doelen op lange termijn beter is om even een stap terug te zetten en je af te vragen: behaal ik met dit gedrag eigenlijk wel mijn doel? Want vaak zie je dat het gaat om korte termijn winst maar lange termijn verlies. “Uiteindelijk ben je in je werk effectiever en privé gelukkiger als je jezelf geen speelbal voelt van je werk. Het is helemaal niet erg om bewust in het weekend een paar uurtjes te werken, het is wel erg als je jezelf wijs maakt dat je daardoor geen tijd meer hebt voor andere dingen die je belangrijk vindt of, sterker nog, belangrijk zijn. Je mag iedereen voor de gek houden, maar je bent natuurlijk wel heel dom als je jezelf voor de gek houdt.”

Voorbeeldgedrag van de manager

Toch doen we dat voortdurend, zegt Sitskoorn. “Denk aan opvoeden: je weet dat het niet verstandig is je kind de hele dag op de iPad te laten, maar als je zelf druk bent, is het wel handig dat je even geen aandacht aan hem of haar hoeft te schenken. Je weet dat je nog moet rijden en dat wijntje beter kunt laten staan, maar onder sociale druk of door het verlangen naar genot ga je toch voor de bijl.”

Het zijn ingesleten stimulus-responsreacties, vaste patronen, gestuurd door onze lagere hersenstructuren. Je doorbreekt die patronen pas als je bewust je executive brein inzet. Dat is makkelijk gezegd, maar om dat in de praktijk succesvol vol te houden, is ontwikkeling nodig van dat hersendeel en de bijbehorende netwerken.

Om te veranderen is het volgens Sitskoorn eigenlijk al genoeg als de leiders in een organisatie inzicht hebben in hoe onze hersenen werken. Als zij het goede voorbeeldgedrag vertonen. “Want het mooie is: heel veel mensen zijn goed in staat om keuzes te maken die leiden tot succes op lange termijn, zonder dat ze deze kennis hebben. Ze hebben het gewoon met de paplepel ingegoten gekregen door hun ouders. Vaak veranderen ze hun gedrag zodra ze op kantoor komen. En dat gebeurt omdat ze daar niet langer de leider zijn van hun gezin of de betrokken vrijwilliger die meedenkt en met goede ideeën komt, maar omdat ze daar geleid worden door managers die korte termijn fijn boven lange termijn succes stellen. Ze komen in hun werk in een ander patroon, waarin ze is afgeleerd hun executive brein te gebruiken. In dat patroon vervallen ze in vaste stimulus-responsreacties.”

Training en doorzettingsvermogen

Wil je dat mensen op hun werk hun executive brein bewust inzetten, verander dan ten eerste de onderliggende stimuli, zodat een andere respons volgt, adviseert Sitskoorn. Toon daarbij als management altijd het goede voorbeeldgedrag. Laat je bijvoorbeeld niet langer leiden door kwartaalcijfers, maar neem klanttevredenheid als doel. Niet ergens als nevendoel in de marge, maar als belangrijkste KPI. Medewerkers snappen zelf heel goed wat ze moeten doen om klanten tevreden te stellen. Stel hooguit wat randvoorwaarden, maar maak die niet dusdanig beperkend dat mensen nog met handen en voeten gebonden zijn aan jouw regels. Want dan ontneem je ze eigenlijk weer het nut om hun executive brein in te zetten en vervallen ze weer in automatismen.

“Houd bij alle veranderingen altijd de T van Time in de gaten”, adviseert Sitskoorn. “Je verandert gedrag niet van vandaag op morgen. Het vergt training en doorzettingsvermogen. Help elkaar om een terugval te voorkomen. En blijf gericht op je nieuwe doelen. Zodra je je organisatie weer gaat sturen op productiviteit en korte termijn output, gaat het mis.”

Meer weten? Margriet Sitskoorn  geeft op het congres ‘Managen in een onvoorspelbare wereld’ op 14 december in Bussum de workshop Reset je brein.

Reageer op dit artikel

Gerelateerde tags

Lees voordat u gaat reageren de spelregels