nieuws

Onveilig gedrag: straffen of belonen?

Personeelsmanagement

Agressief gedrag vertonen of roekeloze beslissingen nemen. Hoe zorgt HR dat medewerkers dit laten?

Onveilig gedrag: straffen of belonen?

Doe je het met de wortel of de stok? Tegen die vraag loopt u waarschijnlijk elke keer weer aan als het gaat over het stimuleren van bepaald gedrag bij uw medewerkers. Alhoewel veiligheid natuurlijk een verantwoordelijkheid is van zowel werkgever als werknemer, zouden werkgevers op dit gebied wel een tandje bij kunnen zetten, zo blijkt uit eerder onderzoek.
Maarten Kouwenhoven, gedragsdeskundige en adviseur bij de Stichting Bevordering Veiligheid en Integriteit, stelt dat de beste manier waarop werkgevers veilig gedrag bij medewerkers kunnen stimuleren, gaat via een contract. Zo’n overeenkomst tussen werkgever en werknemer stelt vooraf sancties vast voor het geval dat een medewerker zich niet aan de veiligheidsregels houdt.
Kouwenhoven ervaarde tijdens zijn werk in de psychiatrie dat straffen meestal een averechts effect had. Daarom ontwikkelde hij een methode die is gebaseerd op het maken van afspraken waarin wordt vastgesteld welke handelingen niet zijn toegestaan. Bijvoorbeeld: niet drinken, geen agressief gedrag. De cultuuromslag zit hem dus vooral in de manier van aanpakken van het foutieve gedrag.

Te laat? Notuleren dan maar

Daarom zijn de contracten ook stuk voor stuk maatwerk en bevatten een exacte omschrijving van een overtreding en de daarbij behorende sancties, stelt Kouwenhoven. ‘In het contract kun je van alles vastleggen. Denk bijvoorbeeld aan iemand die te laat op zijn werk komt die bij de eerstvolgende vergadering moet notuleren. Deze situaties haalt mensen uit hun comfortzone en zorgt er automatisch voor dat zij hun gedrag aanpassen om die ongewenste situaties te voorkomen.’

Goed gedrag wordt beloond

Maar gewoon maar straffen om het straffen, dat gaat niet. Kouwenhoven: ‘Straf is eendimensionaal. Daarin moet een duidelijke omslag komen naar commitment richting gedragsverandering. Het naleven van de straf is niet moeilijk, maar commitment creëren om bestraffing te voorkomen is een duidelijke stap verder.’
De theorie van Kouwenhoven is erop gebaseerd dat straffen goed is voor het stellen van grenzen, maar dat een gedragsverandering alleen kan ontstaan door het nieuwe gedrag te belonen. ‘Het is een kwestie van omdenken’, zegt hij. ‘We zijn opgegroeid in een zorgende cultuur, waarbij we veelal denken vanuit het principe van straffen uitdelen bij foutief gedrag. Met daarna een gesprek om het weer goed te maken, voortkomend uit het psychologisch schuldgevoel van de straffer. Omdenken zorgt voor een cultuuromslag’, aldus Kouwenhoven.

Contract als moreel kompas

De enige manier om daarin verandering te brengen, is heldere afspraken maken. Vandaar ook die vooraf opgestelde contracten. Belangrijk gegeven in die contacten is het nakomen van de afspraken. Zoals gezegd werkt straffen vaak averechts. ‘Door te denken vanuit preventie en veiligheid van de individuele persoon en zijn omgeving, bereik je veel eerder commitment voor het juiste gedrag’, zegt Kouwenhoven. ‘Het contract is een soort moreel kompas dat rekening houdt met de situatie waarin de persoon zich bevindt.’ (Bron: Overpreventie.nl)

TIP: Meer weten over het opstellen van dit soort individuele contracten? Kouwenhoven zal deze contractvormen toelichten tijdens zijn sessie Als straffen niet helpt op de Dag over Preventie op 16 juni. 

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels