artikel

De aanstellingskeuring bij een sollicitatie

Arbeidsrecht

De aanstellingskeuring bij een sollicitatie

Als een werknemer solliciteert naar een baan kan de aankomende werkgever soms een medische keuring vragen. Deze keuring wordt een aanstellingskeuring genoemd.

Een aanstellingskeuring moet sinds 1 januari 1998 voldoen aan de regels van de ‘Wet op de medische keuringen (WMK)’. Deze wet heeft betrekking op keuringen in verband met het aangaan van arbeidsovereenkomsten, levens- en pensioen- en arbeidsongeschiktheidsverzekeringen. Doordat werkgevers regelmatig te maken krijgen met de gevolgen van arbeidsongeschikte werknemers (doorbetalingsplicht, meer re-integratieverplichtingen, differentiatie van verzekeringspremies) is de verleiding groot om een werknemer voor het sluiten van de arbeidsovereenkomst medisch te keuren.

Beschermingsregels

De WMK beoogt de rechtspositie van de sollicitant op vier punten te beschermen:

  • In de eerste plaats moet een aanstellingskeuring naar inhoud, aard en omvang worden beperkt tot het doel waarvoor zij worden verricht. Verder mogen keuringsgegevens slechts worden gebruikt voor het doel waarvoor zij zijn verkregen. Een keuring in verband met een door de werkgever te sluiten verzekering ter dekking van de risico’s in verband met de loondoorbetalingsplicht bij ziekte is hiermee verboden.
  • Er mogen geen vragen worden gesteld en geen onderzoeksmethoden worden gebruikt die een onevenredige inbreuk betekenen op de persoonlijke levenssfeer van de betrokken sollicitant. Medisch onderzoek mag alleen als het resultaat voor de werkgever opweegt tegen de risico’s voor de te keuren persoon.
  • De sollicitant heeft het recht om een aanstellingskeuring te weigeren en om herkeuring aan te vragen. Een belangrijk punt in de wet is het recht van de te keuren persoon om ‘niet te weten’. Niemand zal in een keuringssituatie onderzocht mogen worden op bijvoorbeeld een ernstige ziekte waarvoor geen geneeswijze voorhanden is, of op onbehandelbare ziekten die eerst na langere tijd manifest worden (te denken valt daarbij aan aids).
  • Een aanstellingskeuring mag pas plaatsvinden aan het eind van de sollicitatieprocedure.
Let op
De medische keuring mag niet worden gebruikt als een selectiecriterium.

Regeling aanstellingskeuringen en klachtenbehandeling

AanstellingskeuringVan overheidswege is sinds 2001 een ‘Besluit aanstellingskeuringen’ en een ‘Besluit klachtenbehandeling aanstellingskeuringen’ vastgesteld. In het Besluit aanstellingskeuringen zijn onder meer de volgende regels opgenomen:

  • Keuringen mogen slechts worden verricht als aan de vervulling van de functie, waarop de arbeidsverhouding of aanstelling in openbare dienst betrekking heeft, bijzondere eisen op het gebied van de medische geschiktheid moeten worden gesteld. Daaronder wordt begrepen de bescherming van de gezondheid en de veiligheid van de keurling en van derden bij uitvoering van de arbeid. Bovendien moeten de risico’s voor de gezondheid en veiligheid niet met gangbare maatregelen kunnen worden gereduceerd.
  • Die eisen worden, voordat de keuring plaatsvindt, schriftelijk vastgelegd door de werkgever. Bovendien moet hij over die eisen, en over de rechtmatigheid daarvan, schriftelijk advies vragen aan een arbodienst of bedrijfsarts.
  • Bij elke werving voor een functie waarvoor een keuring zal worden verricht, zal dit vermeld moeten worden.
  • De werkgever stelt de sollicitant tijdig voor aanvang van de keuring desgevraagd het advies van de arbodienst ter beschikking.
  • De werkgever informeert de sollicitant op de mogelijkheid om een klacht in te dienen bij de Commissie Klachtenbehandeling Aanstellingskeuringen.

Let op
Uiteindelijk bepaalt de arts of er een aanstellingskeuring plaatsvindt, en niet de werkgever. De Commissie Klachtenbehandeling Aanstellingskeuringen (CKA) kan desgevraagd (naar aanleiding van een klacht) een oordeel geven. Dit oordeel is juridisch niet bindend.

Voorbeeld
Meneer X is in dienst bij werkgever, een transportonderneming, op basis van een contract voor bepaalde tijd. Na afloop van het contract ondergaat X een operatie. Enkele maanden later verzoekt X bij werkgever om een nieuw contract, waarbij hij vertelt dat hij misschien op termijn nog eens geopereerd zal moeten worden. De werkgever geeft aan dat hij X alleen wil aannemen als X de status van arbeidsgehandicapte kan verkrijgen van het UWV, en dat hij zich daarvoor moet laten keuren. X wil dit niet en dient een klacht in bij de Commissie Aanstellingskeuringen. De commissie acht de klacht gegrond omdat voor de functie geen bijzondere eisen gelden op het punt van de medische geschiktheid. De keuring die als voorwaarde werd gesteld voor het aanbieden van het contract was op de persoon gericht en zou worden gebruikt als risicoselectie. Dit is in strijd met de WMK. Bron: Oordeel CKA, 2008-02

Let op
Een klacht moet wel tijdig worden ingediend. Op grond van artikel 9, eerste lid, van het Besluit klachtenbehandeling aanstellingskeuringen kan een klacht worden ingediend tot uiterlijk zes maanden nadat de gedraging of het feit waartegen de klacht zich richt, heeft plaatsgevonden. Sinds 1 oktober 2012 kunnen naast sollicitanten, bedrijfsartsen en werkgevers ook ondernemingsraden bij de CKA (Commissie Klachtenbehandeling Aanstellingskeuringen) terecht met klachten en vragen over aanstellingskeuringen. Ten behoeve van het klachtrecht voor ondernemingsraden heeft de CKA een notitie gepubliceerd om duidelijk te maken in welke gevallen de ondernemingsraad van het klachtrecht gebruik kan maken. Behalve een oordeel, kan ook een informeel advies worden gevraagd.

Voorbeeld

Een verpleegkundige is al min of meer aangenomen op de afdeling kinder-iC van een ziekenhuis. Zij heeft alleen te horen gekregen dat zij nog een medische keuring moet ondergaan, waarna zij een jaarcontract met uitzicht op een vaste baan zal krijgen. De verpleegkundige is in behandeling bij een psychiater en psycholoog vanwege een recidiverende depressieve stoornis. Zij vraagt zich af of ze de keuring mag weigeren, en of zij van de behandeling melding moet maken.

De Commissie antwoordt dat de werkgever in strijd met de Wet op de medische keuringen niet in de advertentie melding heeft gemaakt van de keuring. Ook is de vraag of een keuring is toegestaan. Het mag geen automatisme zijn, maar er moet sprake zijn van bijzondere functie-eisen die een risico vormen voor de gezondheid of veiligheid van de werknemer of derden. Een bedrijfsarts moet daarover medische eisen en onderzoeksmethoden hebben opgesteld. De commissie wijst de werkneemster erop dat volgens de algemene regel een sollicitant gezondheidsproblemen moet melden die een belemmering kunnen zijn om essentiële taken van de toekomstige functie uit te voeren. Het is aan de verpleegkundige zelf om een goede inschatting daarover te maken.

De Commissie adviseert om haar (toekomstige) werkgever erop te wijzen dat hij de keuring in de advertentietekst had moeten melden en om inzage te vragen in het advies van de arbodienst of bedrijfsarts over de rechtmatigheid van de keuring. Als de werkgever die informatie niet geeft, kan ze weigeren de keuring te ondergaan en kan zij een klacht indienen bij de Commissie. Verder adviseert de Commissie om haar psychiater te raadplegen over de vraag of er belemmeringen kunnen zijn om essentiële taken van de toekomstige functie uit te oefenen. Bron: Advies CKA 2009-19

Let op
Ook bedrijfsartsen kunnen de Commissie tevoren om een advies vragen, bijvoorbeeld welke keuring het beste toegepast zou kunnen worden voor een bepaalde functiegroep.

 Leidraad Aanstellingskeuringen

Per 1 juni 2005 (en in 2008 nog eens geactualiseerd) is een Leidraad Aanstellingskeuringen verschenen om bedrijfsartsen en arbodiensten te helpen bij het uitvoeren van aanstellingskeuringen. De leidraad is met name bedoeld als een advies aan professionals betrokken bij een aanstellingskeuring. In de leidraad is een stappenplan opgenomen, waarmee een bedrijfsarts de inhoud van een functie kan inventariseren en zo de aanstellingskeuring kan afstemmen op de functie. Daarnaast bevat de leidraad een aantal praktische instrumenten die bij de keuring kunnen worden gebruikt, zoals standaardformulieren voor de inventarisatie van de functie-eisen en informatie over wettelijke bepalingen. De leidraad is te downloaden bij de website van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid.

Valse informatie bij aanstellingskeuring

Een sollicitant is verplicht om de relevante vragen naar waarheid te beantwoorden. Wordt een werknemer na aanname ziek als gevolg van een gebrek waarover hij onjuiste informatie heeft gegeven, dan hoeft de werkgever het loon niet door te betalen. Blijkt de werknemer als gevolg van het verzwegen gebrek niet over de bekwaamheid of geschiktheid te beschikken voor de functie die hij heeft aanvaard, dan kan dit leiden tot ontbinding van de arbeidsovereenkomst of zelfs tot een ontslag op staande voet (Hoge Raad, 13 november 1959 – NJ 1960, 61).

Reageer op dit artikel