nieuws

Drankje te veel of drankprobleem? [rechtspraak]

Arbeidsrecht

Uit een blaastest vlak voor de vlucht blijkt dat een piloot te veel alcohol in zijn bloed heeft om te mogen vliegen. KLM ontslaat de piloot, maar hij beroept zich op het ontslagverbod wegens ziekte. Door een slechte werk-privébalans en een bedenkelijke bedrijfscultuur zou hij een alcoholverslaving hebben ontwikkeld.

Drankje te veel of drankprobleem? [rechtspraak]

Het zijn drukke tijden voor de piloot. Hij werkt als first officer (co-piloot) voor KLM, hij heeft een jong kind en zijn vrouw is zwanger van de tweede. Om wat meer balans in zijn leven te krijgen, maakt hij gebruik van ouderschapsverlof. Hij werkt nog 80 procent van zijn gebruikelijke werkuren. Dit betekent dat hij van elke 28 dagen er veertien vrij is. Desondanks zegt hij regelmatig ontspanning te zoeken in alcohol. Al tijdens het werk verheugt hij zich op het moment dat hij zijn eerste drankje neemt. Dat kan bijna niet goed gaan, en dat doet het dan ook niet.

Strenge regels

Wie in een vliegtuig stapt, vertrouwt erop dat de mensen in de cockpit er alles aan doen om te zorgen dat de vlucht veilig verloopt. Er gelden voor luchtvaartpersoneel daarom strenge regels voor het gebruik van alcohol, drugs en medicijnen. Artikel 2.12 lid 3 van de Wet luchtvaart stelt dat het ‘een lid van het boordpersoneel verboden werkzaamheden aan boord van een luchtvaartuig te verrichten na zodanig gebruik van alcoholhoudende drank, dat (-) het alcoholgehalte van zijn bloed bij een onderzoek hoger blijkt te zijn dan een vijfde milligram (0,2 mg) alcohol per milliliter bloed.’

De cao voor piloten vult deze wet verder aan. Artikel 6.4 lid 2 van de toepasselijke cao verbiedt een vlieger alcohol te gebruiken binnen 10 uur vóór de aanvang van een vlucht (de zogenoemde 10 uursregel). Overmatig gebruik van alcohol is verboden binnen 24 uur vóór aanvang van een vlucht (de 24 uursregel). Deze cao-regels zijn overgenomen in de Flight Safety Instruction Manual (FSIM).

Daarnaast hanteert KLM nog het eigen medicijnen-, alcohol- en drugsbeleid (MAD-beleid. Dit beleid heeft tot doel te de (vlieg)veiligheid, gezondheid en welzijn van het personeel en anderen te bevorderen. Wie zich niet aan de regels houdt, kan rekenen op zware sancties: ‘Wanneer een overtreding van de regels zodanig is dat, naar de mening van KLM, de vliegveiligheid beïnvloed is, wordt of zou kunnen worden is ontslag van de medewerker de aangewezen weg. Indien het alcoholgehalte bij een medewerker gedurende de periode dat hij werkzaamheden dient te verrichten bij een onderzoek hoger blijkt te zijn dan de wettelijke limieten (-) volgt ontslag op staande voet.’

Elke piloot is dus driedubbel gewaarschuwd.

Steekproef in de cockpit

Tijdens een overnachting in Noorwegen maken de co-piloot en zijn collega’s het tot ’s nachts gezellig in een park. Daarbij worden bier en wodka gedronken. Het feestje wordt voortgezet in een hotelkamer. De fles wodka wordt nagenoeg leeggedronken. De volgende dag moet de bemanning om 13.25 uur weer aan het werk. Ongeveer twintig minuten later houden de Noorse autoriteiten een steekproef. De collega’s doorstaan de blaastest, maar uit de ademproef van de co-piloot blijkt dat zijn alcoholpromillage boven de toegestane 0,2 lag. Ook twee bloedproeven tonen dat aan.

De Noorse luchtvaartwet kent dezelfde norm als Nederland en bedreigt overtreding ervan met gevangenisstraf. De piloot wordt daarom aangehouden en vastgezet. KLM vervangt de hele crew, waardoor de vlucht een uur vertraging oploopt. De collega’s vliegen als passagier terug naar Amsterdam, de piloot blijft achter in een Noorse cel. KLM schorst hem hangende het onderzoek.

Ziek door spanning

Vier dagen later wordt de man vrijgelaten. Hij verklaart tegen zijn werkgever zich aan de tien uursregel te hebben gehouden en dat hij niet excessief heeft gedronken. Twee dagen later meldt hij zich ziek. De spanning veroorzaakt door het incident zijn hem te veel geworden. Volgens de bedrijfsarts is hij niet fit to fly.

Hij meldt zich aan voor hulp bij het aanpakken van problematisch alcoholmisbruik. Een psychiater die hem onderzoekt, constateert dat er geen stoornis is in het gebruik van middelen en dat behandeling niet nodig is. De piloot geeft niet op. Een tweede psychiater stelt vast dat er sprake is van binge drinking: minimaal vijf drankjes kort na elkaar, minstens één keer in de afgelopen maand. Volgens deze second opinion is er nu misschien geen sprake van problematisch drinken, maar kan dit binge drinking daar wel de opmaat toe zijn. Nog later schrijft hij zich in bij een kliniek waar men wel een alcoholprobleem constateert. Behandeling zou drie maanden duren.

Ontbindingsverzoek

Alles over einde arbeidsovereenkomst

Alles over einde arbeidsovereenkomst

Ondertussen draaien de raderen bij KLM door. Op 6 juli krijgt de piloot de kans zijn kant van het verhaal te vertellen. Hij zegt op zijn tandvlees te lopen door de eisen die professioneel en privé aan hem worden gesteld. Daarbij heeft hij contact met vakgenoten die ook wel van een borrel houden. Hij ontkent ooit eerder te veel te hebben gedronken voor hij moest vliegen.

Het verhaal overtuigt KLM niet. Nog diezelfde dag krijgt hij een brief waarin KLM aankondigt een ontbindingsverzoek voor te zullen leggen aan de kantonrechter wegens grovelijke veronachtzaming van zijn verplichtingen uit de arbeidsovereenkomst . Voor de rechter zegt de piloot dat KLM een minder zware sanctie had moeten opleggen. Hij vindt dat hij een tweede kans verdient omdat zijn problemen mede te wijten zijn aan de werkdruk en het ontbreken van voldoende herstel- en rusttijd en de bedrijfscultuur.

Oordeel van de kantonrechter

De kantonrechter verwerpt dit argument. Uit niets blijkt dat KLM zich niet aan de werk- en rusttijdenregels voor de luchtvaartbranche houdt of dat de piloot meer dan de toegestane vlieguren maakte. Ook heeft de piloot nooit eerder aangekaart dat hij gebukt zou gaan onder te zware werkdruk. Daar komt in dit geval bij dat hij sinds 1 mei 2018 met ouderschapsverlof was en nog maar voor 80 procent van zijn aanstellingsomvang werkzaam was. Van een 28 dagenrooster met 14 werkdagen kan in zijn algemeenheid niet worden gezegd dat het een te zware wissel trekt, óók niet op het privéleven van een vlieger met een jong gezin.

Ook de bedrijfscultuur waarbij de bemanning op nachtstops vaak drinkt, betekent niet dat KLM meer begrip moest  tonen. Juist van een vlieger die medeverantwoordelijk is voor de vliegveiligheid, en dienovereenkomstig wordt beloond, mag volgens de kantonrechter worden verwacht dat hij zich distantieert van een bedenkelijke groepsdynamiek metdrankgebruik en cafébezoek tot in de late uren. Zeker als hij naar eigen zeggen last heeft van teveel werkdruk en te weinig rusttijd.

Ontslagverbod wegens ziekte

De piloot beroept zich verder op het ontslagverbod wegens ziekte. Hij zou immers lijden aan een alcoholverslaving. Ook hierin gaat de kantonrechter niet mee. Volgens het psychiatrisch onderzoek lijdt de piloot niet aan een alcoholverslaving (in DSM V-termen). Dat de behandelingskliniek later anders stelt, verandert daar niets aan. Er kan dus alleen worden vastgesteld dat de piloot ziek is van de spanningsklachten die zijn veroorzaakt door het incident waarvoor hij nu juist wordt ontslagen.

Belang werknemer

De gevolgen van ontslag zijn enorm voor de piloot. Hij verliest zijn baan en zijn kansen om elders als piloot aan de bak te komen zijn niet al te florissant. Toch vindt de kantonrechter dat het ontslag geen onevenredig zware sanctie is, gelet op de potentieel rampzalige gevolgen van de veronachtzaming van de vliegveiligheid.

Dat de KLM niet heeft willen meewerken aan de re-integratie van de piloot valt haar volgens de kantonrechter niet te verwijten. Aan de ene kant omdat re-integratie geen zin heeft in het geval van ontbinding, aan de andere kant omdat er wegens de vertrouwensbreuk geen plek meer was binnen de eigen organisatie. KLM heeft wel aangeboden mee te werken aan re-integratie tweede spoor.

Geen transitievergoeding

Omdat de piloot zijn ontslag aan zijn eigen gedrag te danken heeft, krijgt hij geen transitievergoeding toegekend.

Rechtbank Midden-Nederland | ECLI:NL:RBMNE:2018:5099

Reageer op dit artikel