Daar waar het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid het wetsvoorstel Verduidelijking beoordeling arbeidsrelaties en rechtsvermoeden verder uitwerkte en in juli 2025 indiende bij de Tweede Kamer, werkten VVD, CDA, D66 en SGP aan een eigen Zelfstandigenwet. Dat wetsvoorstel is nog niet ingediend bij de Tweede Kamer, maar is wel in consultatie geweest. Het doel van beide wetten is hetzelfde: de wet moet duidelijkheid geven over het aanmerken van iemand als zzp'er of als werknemer. Maar hoe dat uitgewerkt moet worden, daar verschillen de wetten wel in.

Nu D66, VVD en CDA zelf aan het roer staan, hebben de partijen in hun coalitieakkoord besloten om hun Zelfstandigenwet zo snel mogelijk in te voeren. Ze schrijven daarover: "Dat doen we gefaseerd om in het tijdpad rekening te houden met Europese verplichtingen. We beginnen met het invoeren van het rechtsvermoeden van werknemerschap uit de Vbar (het verduidelijkingsdeel wordt dus geschrapt), samen met de sectorale rechtsvermoedens en toetsingscommissie uit de Zelfstandigenwet. Daarna dient het kabinet zo snel mogelijk de rest van de Zelfstandigenwet in."

Kern van de Zelfstandigenwet

De Zelfstandigenwet moet een duidelijk wettelijk toetsingskader geven voor wanneer iemand daadwerkelijk zelfstandig is. Dit toetsingskader bestaat uit 2 toetsen: de zelfstandigentoets en de werkrelatietoets. Om zekerheid te hebben dat je als zelfstandige kunt werken, moet iemand aan alle 2 de toetsen voldoen.

De voorwaarden uit de zelfstandigentoets:

• Werken voor eigen rekening en risico.
• Een deugdelijke administratie voeren.
• Zich in het economisch verkeer gedragen als zelfstandig ondernemer.
• Een adequate voorziening hebben getroffen tegen het risico van arbeidsongeschiktheid. Zelfstandigen gaan zelf over de invulling hiervan. 
• Een proportionele bijdrage voor een voorziening bij pensionering leveren. Het is aan zelfstandigen zelf om dit op hun manier in te vullen.

De voorwaarden uit de werkrelatietoets:

• Er is sprake van vrijheid van organisatie van werk.
• Er is sprake van vrijheid van organisatie van de werktijd.
• Er is geen sprake van hiërarchische controle.
• De partijen hebben de bedoeling om anders dan op grond van een arbeidsovereenkomst arbeid te verrichten.

Daarnaast introduceert de wet nog de mogelijkheid om op sectoraal niveau een rechtsvermoeden te introduceren voor sectoren met een verhoogd risico op schijnzelfstandigheid. En er komt een aparte toetsingscommissie die werkrelaties, waar nodig, kan beoordelen. 

Kritiek én lof

Het Adviescollege toetsing regeldruk (ATR), dat de overheid adviseert over het voorkomen van onnodige regeldruk, reageert kritisch op de initiatiefwet: "Het voorstel schiet op belangrijke punten tekort. De probleemanalyse is onvoldoende uitgewerkt en het is niet duidelijk of het voorstel in de praktijk werkbaar is. Het voorgestelde toetsingskader bevat open begrippen die opnieuw tot interpretatie door de rechter zullen leiden. Daarmee dreigt het voorstel hetzelfde probleem te creëren dat het probeert op te lossen."

Daarentegen is ZZP Nederland wél positief over het wetsvoorstel. "Immers in dit voorstel gaat men uit van ondernemer, tenzij […], in plaats van werknemer, tenzij […] dat het uitgangspunt in de Vbar is."

Voorzitter van VZN, Cristel van de Ven, schreef eerder al in een reactie op hun site:  "Dit voorstel hebben we nodig in Nederland. Een wet die de keuze van mensen respecteert om te willen werken als zelfstandig ondernemer zonder personeel. En duidelijke criteria zodat opdrachtgevers en werkenden weten waar ze aan toe zijn. Laten we dus niet langer dralen en nu vol gas vooruit gaan met dit initiatief."

Ton Wilthagen, hoogleraar Arbeidsmarkt aan Tilburg University, is genuanceerder. "Het nieuwe kabinet doet vriendelijker over zzp’ers", vindt hij. "Het is een ander geluid ten opzichte van andere kabinetten, het is minder negatief. Dat is positief, want we hebben veel mensen op de arbeidsmarkt nodig en als mensen als zzp ‘er willen werken."

Tegelijk is het nog de vraag wat er precies gaat veranderen met de focus op de Zelfstandigenwet in plaats van Wet Vbar. Wilthagen noemt het coalitieakkoord hier weinig concreet. "Het is niet dat je als HR morgen tegen je managementteam kunt zeggen, we moeten met deze regelgeving aan de slag."

Dat vindt arbeidsrechtadvocaat Samantha Kranenburg van WVO Advocaten ook. Onduidelijk is nog hoe er straks wordt bepaald wat een zelfstandige is, hoe ver de handhaving gaat, en hoe het zich verhoudt tot fiscaal en civiel recht.

Wel ziet de arbeidsrechtadvocaat pluspunten in de Zelfstandigenwet, zoals dat de wet Vbar wordt opgesplitst, dat het rechtsvermoeden doorgaat en dat de rest wordt ingebed in een breder zzp-kader. "Op papier kan dat zorgen voor meer duidelijkheid", zegt Kranenburg. Tegelijkertijd ziet ze ook risico's:

• De Zelfstandigenwet kan in de praktijk grotendeels een "gerebrande" Vbar worden. "Hoe dan ook moet een werkrelatie gekwalificeerd worden. Door een definitie van ondernemer in de wet op te nemen, zal dat niet veranderen";
• Kans op extra complexiteit (rechtsvermoeden + nieuwe wet + bestaande kwalificatie‑jurisprudentie);
• Opnieuw jaren van overgangsonzekerheid voor praktijk en uitvoering.

Ondanks deze risico's snapt Kranenburg de politieke keuze voor de Zelfstandigenwet wel: "De Vbar is behoorlijk beladen geraakt, en met de Zelfstandigenwet creëert men een 'schoner' vehikel om de zzp‑dossiers in onder te brengen."

Bovendien gaat de Vbar ook niet de gewenste duidelijkheid brengen, vindt de arbeidsrechtadvocaat. "De Vbar voegt op dit moment niet veel toe aan reeds bestaande wetten." De kans dat de wet er dan nog doorkomt acht ze klein.

"Kortom: er zitten aanknopingspunten voor verbetering in de Zelfstandigenwet, maar dat staat of valt echt met de uitwerking", zegt Kranenburg. "Op dit moment is het meer een politieke routewijziging dan een duidelijk inhoudelijk beter alternatief."

Toekomst is onzeker

Of de Zelfstandigenwet er ook daadwerkelijk gaat komen, is onduidelijk. De initiatiefnemers VVD, CDA, D66 en SGP hebben geen meerderheid in de Tweede Kamer. VVD, CDA, D66 vormen dan binnenkort wel het kabinet, maar voor elk voorstel zullen ze een meerderheid moeten vinden. Binnenkort debatteert de Tweede Kamer over het coalitieakkoord. En pas bij de indiening van de Zelfstandigenwet in de Tweede Kamer zal het debat specifiek daarover worden gevoerd.