artikel

De thuiswerkovereenkomst: arbeid in gezagsverhouding of zelfstandig?

Arbeidsrecht

De thuiswerkovereenkomst: arbeid in gezagsverhouding of zelfstandig?

Een thuiswerkovereenkomst is niet wettelijk gedefinieerd. De aard van de thuiswerkovereenkomst hangt af van de inhoud van de overeenkomst en van de feitelijke omstandigheden.

Een thuiswerkovereenkomst heeft verschillende juridische vormen. Zo kan thuiswerk in zelfstandigheid worden verricht. Er is dan sprake van aanneming van werk of een overeenkomst van opdracht. Thuiswerk kan ook op basis van een arbeidsovereenkomst worden verricht.

Zelfstandige thuiswerkovereenkomst

Wanneer de arbeid in zelfstandigheid wordt verricht en een gezagsverhouding ontbreekt, zal er sprake zijn van een overeenkomst van opdracht, of (het gaat om het tot stand brengen van een werk van stoffelijke aard) een aannemingsovereenkomst. Zowel bij de overeenkomst van opdracht als bij de aanneming van werk gaat het om een thuiswerker die zelfstandig de arbeid verricht naar eigen inzicht en voor eigen risico. Op de overeenkomst van aanneming van werk, of een opdrachtovereenkomst zijn de arbeidsrechtelijke regels vrijwel allemaal niet van toepassing.

In het algemeen wordt de thuiswerkovereenkomst opgevat als een (opeenvolging van) aannemingsovereenkomst(en), zeker als het werk bestaat uit het bewerken van een stoffelijke zaak. Bij deze juridische kwalificatie speelt een rol dat het gaat om werkzaamheden, die uitbesteed zijn en niet (meer) in de onderneming van de opdrachtgever worden verricht.

Arbeidsovereenkomst

In veel gevallen zal echter een thuiswerkovereenkomst een arbeidsovereenkomst zijn. Uit de jurisprudentie blijkt dat de volgende factoren een rol kunnen spelen om een arbeidsovereenkomst aan te nemen:

  • dezelfde werkzaamheden worden ook verricht in de onderneming van de opdrachtgever;
  • de duur van de arbeidsverhouding;
  • het feit, dat de thuiswerker dezelfde arbeid eerder als werknemer bij de opdrachtgever verrichtte;
  • de verplichting van de thuiswerker om de arbeid persoonlijk te verrichten;
  • de plicht om een minimumproductie per dag te halen;
  • de vorm van de beloning: een beloning per uur wijst in de richting van een arbeidsovereenkomst;
  • afspraken over arbeidsvoorwaarden in de overeenkomst, die wijzen in de richting van het bestaan van een arbeidsovereenkomst (zoals bijvoorbeeld doorbetaling bij ziekte, concurrentiebeding).

Rechtsvermoeden

Voor de thuiswerker is de wettelijke bepaling omtrent het rechtsvermoeden van het bestaan van een arbeidsovereenkomst van groot belang. Wanneer niet op voorhand duidelijk is wat de aard van de arbeidsrelatie is, wordt de thuiswerkverhouding namelijk vermoed een arbeidsovereenkomst te zijn. De wet kent een belangrijke rol toe aan de feiten zoals zij zich gedurende zekere tijd (een referteperiode van drie maanden) hebben voorgedaan.

Wanneer de thuiswerker ten behoeve van en tegen betaling door de opdrachtgever gedurende drie opeenvolgende maanden wekelijks danwel gedurende ten minste twintig uren per maand arbeid heeft verricht, wordt vermoed dat er sprake is van een arbeidsovereenkomst. Voldoet de arbeidsverhouding niet aan deze getalscriteria, dan betekent dit niet dat er pertinent geen sprake kan zijn van een arbeidsovereenkomst. De thuiswerkverhouding kan toch voldoen aan de inhoudelijke criteria, die aan de arbeidsovereenkomst worden gesteld.

Speelt het rechtsvermoeden wel, dan kan de werkgever dat vermoeden weerleggen, bijvoorbeeld door te wijzen op de vrijblijvendheid van de arbeidsrelatie (herhaalde weigering aangeboden arbeid), de zelfstandigheid van de thuiswerker bij de uitvoering van het werk, het ontbreken van een persoonlijke arbeidsplicht (regelmatig vervanging door andere thuiswerkers). Is de thuiswerkovereenkomst schriftelijk vastgelegd, dan zal de rechter daar zeker naar kijken, maar de feitelijke gang van zaken is vaak bepalend.

Arbeidsovereenkomst
Een man is na zijn pensionering als bouwkundige werkzaamheden gaan verrichten voor een beleggingsmaatschappij. Hij onderhield daarbij contacten met huurders, maakte bouwtekeningen, en coördineerde werkzaamheden. De man werkte van huis uit en was bevoegd om zelf te beslissen over uitgaven tot 25.000 euro. Hogere bedragen en voor beslissingen over verbouwingen en offertes werden door de directie van de beleggingsmaatschappij besloten. Er is een schriftelijke overeenkomst over de te verrichten werkzaamheden afgesproken tegen een beloning van zestig euro per uur, exclusief bijkomende kosten. Op de beloning is zekerheidshalve loonheffing ingehouden. In geschil is of hier sprake is van een gewone dienstbetrekking danwel een fictieve dienstbetrekking als thuiswerker zoals door de Belastingdienst bepleit, of van resultaat uit overige werkzaamheden zoals door de man bepleit. Gelet op alle omstandigheden is de rechtbank van oordeel dat voldaan is aan de vereisten van een arbeidsovereenkomst inclusief een gezagsverhouding, ondanks de grote vrijheid die er bestond bij de uitvoering van de werkzaamheden. Er is dus sprake van een gewone privaatrechtelijke dienstbetrekking en de inkomsten zijn als loon uit dienstbetrekking aan te merken (Bron: Rechtbank Breda, 20 november 2006 (LJNAZ4976)).

Vereisten thuiswerkovereenkomst

Is aan de vereisten voor een arbeidsovereenkomst voldaan, dan valt de thuiswerkverhouding onder de werkingssfeer van het arbeidsrecht en is ook het socialezekerheidsrecht van toepassing. Het gaat om de volgende vereisten:

  • loon;
  • gezagsverhouding;
  • arbeid;
  • gedurende zekere tijd.

Loon

Bij de thuiswerkovereenkomst verricht de thuiswerker in opdracht van de werkgever in of nabij de eigen woning arbeid tegen een vooraf afgesproken beloning. Is er sprake van een arbeidsovereenkomst, dan zal de werkgever verplicht moeten zijn om als tegenprestatie voor de bedongen arbeid aan de werknemer loon te betalen. Loon is meestal een bedrag in geld (wekelijks, vierwekelijks of maandelijks door de werkgever uit te betalen). Loon kan ook bestaan uit loon in natura, stukloon, kost en inwoning, provisie, enzovoort. In ieder geval zal uit de overeenkomst gemakkelijk af te leiden zijn of er sprake is van loon en wat het loon inhoudt. Bij thuiswerk is stukloon niet ongebruikelijk.

Gezagsverhouding

Een thuiswerker is in het algemeen vrij zijn eigen werktijd naar eigen inzicht in te delen. Dit neemt niet weg, dat er toch sprake is van een gezagsverhouding. Als de werkzaamheden verder volgens de aanwijzingen van de opdrachtgever moeten worden uitgevoerd, bijvoorbeeld over de hoeveelheid werk die per dag moet worden verricht of over de wijze waarop het moet gebeuren dan hoort dat ook bij het gezagsrecht.

Voorbeeld
A heeft een thuiswerkovereenkomst met opdrachtgever B. Per dag moet A 25 potentiële klanten bellen met een aanbieding namens B. A is aan deze opdracht gebonden, zodat er sprake is van een gezagsverhouding, hoewel A haar tijd zelf kan indelen.

Verplichting tot het persoonlijk verrichten van arbeid

Indien een thuiswerker een bepaalde productie per dag moet halen, is hij verplicht een bepaalde hoeveelheid werk te verzetten. Bij de vraag of er een verplichting is om arbeid te verrichten is het van belang te weten onder welke omstandigheden de thuiswerker een gegeven opdracht mag weigeren. Mag de thuiswerker een opdracht weigeren uit te voeren omdat hij geen zin heeft of omdat het niet zo goed uitkomt, dan is er geen sprake van een verplichting tot het verrichten van arbeid. Mag de thuiswerker alleen weigeren indien hij een goede reden heeft, bijvoorbeeld in geval van ziekte, dan is er wel sprake van een verplichting tot het verrichten van arbeid.Thuiswerkovereenkomst

In de thuiswerkovereenkomst wordt zelden uitdrukkelijk afgesproken of de thuiswerker zich mag laten vervangen door een ander. Het zal een opdrachtgever naar alle waarschijnlijkheid bij ongeschoolde arbeid weinig kunnen schelen of de door hem gecontracteerde persoon of een ander bijvoorbeeld de etiketten op de enveloppen plakt. Toch zal vrij snel worden aangenomen dat, wanneer er niets is afgesproken, de thuiswerker persoonlijk verplicht is tot het verrichten van de arbeid. Ook hier kan de feitelijke situatie leiden tot een andere beoordeling.

Toepasselijkheid van het arbeidsrecht

Als er een arbeidsovereenkomst bestaat, biedt het arbeidsrecht de thuiswerker een zekere bescherming. Te denken valt daarbij aan de volgende uit de toepasselijkheid van het arbeidsrecht voortvloeiende consequenties:

  • De werkgever is verplicht de thuiswerker loon en vakantietoeslag te betalen en vakantie te verlenen overeenkomstig de WMM (Wet minimumloon en minimumvakantiebijslag);
  • De werkgever is verplicht de thuiswerker in geval van ziekte een deel van zijn loon door te betalen;
  • De werkgever is verplicht de thuiswerker arbeid aan te bieden, waarvoor hij als werknemer in redelijkheid in aanmerking komt op grond van de tussen hen gesloten arbeidsovereenkomst.

De werkgever is op grond van de Arbeidsomstandighedenwet ook jegens thuiswerkers verplicht een aantal maatregelen te treffen. De werkgever moet bij beëindiging van de thuiswerkovereenkomst de regels van het ontslagrecht naleven. De thuiswerker is (onder bepaalde voorwaarden) verzekerd voor ZW, WIA, WW en ziektekosten.

 

Reageer op dit artikel