artikel

Knegtmans: ‘In het digitale tijdperk zijn leiders niet meer almachtig en alwetend’

Organisatie & Strategie

Knegtmans: ‘In het digitale tijdperk zijn leiders niet meer almachtig en alwetend’
Ylva Poelman en Ralf Knegtmans. Foto: Cor Salverius

‘Leiderschap in de digitale wereld’ heet het nieuwe boek dat Ralf Knegtmans samen met Ylva Poelman schreef. De auteurs onderzochten wat de gevolgen van de digitalisering zijn voor organisaties, en welke eigenschappen leiders in de nieuwe wereld nodig hebben. Hun boek leest als een spannende ontdekkingsreis door de digitale revolutie. “Banken en de telecomsector hebben al op grote schaal afscheid genomen van managers.”

Veranderingen zijn van alle tijden, maar nooit eerder gingen ze zo snel, schrijven Knegtmans en Poelman in hun boek. En dat komt doordat software en computers in rap tempo slimmer worden. Voor Poelman, zelfstandig innovatieadviseur met een specialisatie in bio-inspired innovation, zijn de ontwikkelingen bepaald geen verrassing. Voorheen was zij directeur en co-founder van een innovatief ICT-bedrijf. In de jaren negentig werkte ze al aan een project waarin artificial intelligence (AI) werd getraind met behulp van data om voorspellingen te doen op het gebied van marketing. “De digitale revolutie was in de kiem al decennia aanwezig. Het was ‘slechts’ een kwestie van krachtigere en snellere hardware en slimmere software om de potentie werkelijkheid te maken.”

Algoritmes

Voor Ralf Knegtmans ligt dat anders: “Ik ben mij rot geschrokken”, zegt de managing partner bij De Vroedt & Thierry over de digitale revolutie. Tijdens de research voor zijn vorige boek ‘Agile Talent’ realiseerde hij zich pas goed wat er gaande is. “Mijn branche, die van leadership consulting & executive search, is redelijk conservatief en heeft niet uitgeblonken in vernieuwing.” Hij voorziet dat zijn sector de komende decennia ingrijpend verandert. “Natuurlijk blijven er mensen aan te pas komen, maar er zijn bijvoorbeeld al algoritmes die kunnen voorspellen of iemand geschikt is om een bedrijf te leiden, en allerlei digitale tools zullen helpen bij het inschatten of kandidaten succesvol zullen zijn in een bepaalde rol of context.”

Er zijn al algoritmes die kunnen voorspellen of iemand geschikt is om een bedrijf te leiden

Knegtmans (“geschrokken”) en Poelman (“het zat er aan te komen”) gebruikten hun verschillende uitgangspositie om te achterhalen welke gevolgen de digitalisering heeft op organisaties en hun leiders. Zijn de huidige leiders in staat om hun bedrijf door de woelige baren van de digitale zee te loodsen? Of is er een nieuw type leider nodig? En zo ja, welke eigenschappen en vaardigheden moeten deze leiders dan hebben?

Zelflerende computers

Een belangrijke ontwikkeling is de opkomst van artificial intelligence. Computers die zelf leren, daardoor steeds slimmer worden en zelfs zelfstandig beslissingen kunnen nemen. “AI veroorzaakt vooralsnog niet de ondergang van de mensheid, zoals wel eens wordt beweerd”, stellen de auteurs in hun boek vast. “Maar de digitale revolutie heeft op de korte termijn wel een enorme impact op zowel de maatschappij als op het bedrijfsleven”, zegt Knegtmans. “Lang niet alle leiders realiseren zich dat het ook voor hun organisatie consequenties heeft. En zij die zich dat wel realiseren, worstelen vaak met de vraag hoe met de digitalisering om te gaan, de mogelijkheden te benutten en de gevaren af te wenden.”

Artikel loopt door onder kader.

RALF KNEGTMANS

Ralf Knegtmans is managing partner van Leadership Consulting & Executive Search-kantoor De Vroedt & Thierry. Dit 45-jarige bedrijf ziet het als uitdaging om op een vernieuwende manier naar talent te kijken.

Naast zijn reguliere werk was Ralf Knegtmans de afgelopen tien jaar columnist bij onder andere FD.nl, De Financieele Telegraaf, Management Team, Elsevier Magazine, Nu.Zakelijk en BNR. Hij schreef onder andere de boeken ‘Toptalent: De 9 universele criteria’, ‘Diversiteit als uitdaging’, ‘Hoe word je CEO?’ en ‘Agile Talent’. Ook schreef hij verschillende hoofdstukken in boeken over strategisch talentmanagement. Knegtmans is een veelgevraagd spreker op zijn expertisegebied. Hij geeft interactieve lezingen en presentaties in binnen- en buitenland.

Poelman: “In voorgaande technologische revoluties konden machines een deel van het (fysiek zware) werk vervangen, maar niet alles. Artificial intelligence heeft echter de potentie om uiteindelijk al het werk aan te kunnen. Al jaren wordt gezegd dat bijvoorbeeld boekhouders overbodig zullen worden omdat computers hun werk op termijn beter en efficiënter doen. En door technische voortschrijding komt ook het werk van advocaten, artsen en managers binnen het bereik van computers.”

Wat zijn belangrijke veranderingen als gevolg van de digitalisering?

Poelman: “Onder andere dat grenzen tussen industrieën en branches vervagen. Voorheen wist je wie je concurrenten waren, maar nu kan een digitale start-up uit het niets jouw branche binnendringen. Denk aan Airbnb, dat zelf geen kamers heeft, maar waar iemand wel een overnachting kan boeken. Om te overleven is daarom innovatie geen luxe meer, maar noodzaak.”

Digitale transformatie

Digitale transformatie

Knegtmans: “Vroeger moesten CEO’s zorgen voor een heldere strategie, en verder waren ze verantwoordelijk voor het efficiënt en winstgevend laten draaien van hun bedrijf. Dat geldt nog steeds, maar tegenwoordig moeten ze tegelijkertijd ook zorgen dat hun bedrijf innoveert en klaargestoomd wordt voor de toekomst. Het is niet langer of/of, maar en/en.”

Hoe ziet dat leiderschap in de digitale wereld er eigenlijk uit?

Knegtmans: “Leiderschap is niet alleen zelf dynamisch, ook de definitie en de gedachten over leiderschap zijn aan verandering onderhevig. Hiërachische command & control structuren en een almachtige leider werken niet meer in de digitale wereld. Het is niet langer van bovenaf vertellen hoe het moet, maar samen met de juiste mensen bepalen wat er moet gebeuren. De nieuwe leider is bepaald geen watje, maar ook geen hiërarchisch ingestelde leider meer.

Op naar een wendbare organisatie?

Op naar een wendbare organisatie?

Om de benodigde reactiesnelheid te behalen, werken moderne organisaties vaak in autonome, wendbare multidisciplinaire teams. En waar vroeger degene die het meeste wist aan de top stond, is het nu niet zozeer een kwestie van ‘wie de baas is, mag het zeggen’, maar van ‘wie het weet, mag het zeggen’. Dat betekent dat leiders zich focussen op het creëren van de randvoorwaarden waarbinnen teams kunnen excelleren.”

Poelman: “Het tijdperk van leiders die alles beter weten, goed overzicht hebben en daarmee in hun eentje de visie neerzetten en antwoorden hebben op alle problemen, is definitief voorbij. De snelheid van veranderen, de mate van specialisatie en de complexiteit is nu zo groot dat een enkel persoon, hoe slim ook, dat niet meer kan bijbenen en overzien. Moderne leiders weten dat ze bepaalde dingen goed kunnen, en ze realiseren zich dat ze voor de rest grotendeels onwetend zijn. Belangrijk is wel dat de leider niet te onwetend is. Om de juiste vragen te kunnen stellen hoeven ze geen expert te zijn, maar moeten ze wel een basaal begrip hebben van de materie. Leiders worden eeuwige studenten omdat ze zich continu moeten laten bijspijkeren door alle nieuwe ontwikkelingen.”

Artikel loopt door onder kader.

YLVA POELMAN

Ylva Poelman studeerde natuurkunde en sterrenkunde, en is zelfstandig
innovatieadviseur met een specialisatie op het gebied van bio-inspired innovation, ook bekend als biomimicry of bionica. Op dit gebied vervult ze in Nederland een pioniersrol. Ze houdt zich bezig met zowel technische als organisatorische innovatie waarin leiderschap een belangrijke rol speelt. Voorheen was ze medeoprichter en directeur van een innovatief ICT-bedrijf dat ze in 2001 verkocht.

De afgelopen vijf jaar publiceerde ze meer dan honderd columns over voorbeelden van bio-inspired innovation in dagblad Trouw. Ook schreef ze over deze innovatiemethode het boek ‘De natuur als uitvinder’. Daarnaast geeft Poelman lezingen en workshops over de meest uiteenlopende onderwerpen, omdat bio-inspired innovation een zeer breed toepassingsgebied heeft: van (medische) technologie tot zelforganisatie, van architectuur tot marketing en van duurzaamheid tot leiderschap.

Welke eigenschappen hebben leiders nodig in het digitale tijdperk?

Knegtmans: “Wij signaleren in ons boek twaalf eigenschappen die leiders helpen om te navigeren in de digitale wereld. Zaken als leervermogen en aanpassingsvermogen, reduceren van complexiteit, veerkracht en een open geest voor innovatie zijn van cruciaal belang.”

Leidraad voor managers van de toekomst

Leidraad voor managers van de toekomst

Poelman: “Voor een individu, inclusief een leider, is het vaak lastig om een situatie helemaal te overzien en zinvolle besluiten te nemen. Daarom wordt gebruikgemaakt van collectief of gedistribueerd leiderschap. De leider is een persoon die het collectieve leiderschap katalyseert en ervoor zorgt dat anderen de benodigde leiderschapsrol op zich kunnen nemen: in het digitale tijdperk is er dus sprake van een leider van leiders.”

Artificial intelligence heeft nooit last van een gebroken nacht of een slecht huwelijk. Jullie werpen daarom de vraag op of de CEO van de toekomst een supercomputer is. Zou het kunnen?

Knegtmans: “Leiderschap is multidimensionaal, waarbij onder andere empathie, vertrouwen en het aangaan van emotionele verbindingen cruciaal zijn. Allemaal zaken die nog buiten het bereik van de huidige AI liggen. Wel zullen slimme systemen leiderschap steeds beter kunnen ondersteunen en hun beslissingen meer onderbouwen. Maar een computer als baas, dat duurt nog wel even.”

Reageer op dit artikel