artikel

Knowmadisch werken – wat is het?

Personeelsmanagement

Werken in de huidige kennismaatschappij vraagt om continu leren, of om ‘leren als levensstijl’. Makkelijk gezegd, maar hoe faciliteer je dit als leerprofessional of manager?

Knowmadisch werken – wat is het?

In de hal van een grote organisatie hangt een digitaal scherm met het bericht: ‘Leerweek bijna van start’. En daaronder een teller die de tijd wegtikt. Nog 10 dagen, 6 uur en 15, 14, 13 minuten.

Het is heel goed bedoeld. De leerweek is een vorm om de kennis en ervaring van medewerkers zo goed mogelijk te benutten, door middel van workshops, inspiratiesessies en lezingen over thema’s die op dit moment voor de organisatie cruciaal zijn. Maar je wilt als organisatie vast meer: dat er elke dag ruimte is voor verbetering, beter inspelen op klantvragen, leren van opgedane ervaringen. Dat medewerkers verantwoordelijkheid nemen voor hun professionele ontwikkeling. Dat ze weten wat er speelt in de wereld. Kortom, dat medewerkers wendbaar werken en leren. Elke dag.

Lees ook: Het nieuwe leren: nooit uitgeleerd op de werkvloer

Wij geloven dat het stimuleren van knowmadisch werken een interessante invalshoek hiervoor is. Knowmads zijn creatieve en innovatieve professionals die initiatief nemen en de eigen ontwikkeling belangrijk vinden. Ze genieten vaak van leren en weten de vele online mogelijkheden goed te benutten. Vaak zijn het gewaardeerde professionals om hun unieke kennis, visie en netwerk. Knowmadisch werken is geen karaktertrek, maar een houding die je als organisatie kunt faciliteren.

Wat is een knowmad?

John Moravec (2013) heeft het begrip knowmad als eerste geïntroduceerd. Hij onderzoekt de toekomst van leren, werken en hoe we met elkaar omgaan in een wereld die wordt gedreven door steeds snellere veranderingen. Zijn definitie is als volgt: “A knowmad is… a nomadic knowledge and innovation worker – that is, a creative, imaginative, and innovative person who can work with almost anybody, anytime, and anywhere. Knowmads are valued for the personal knowledge that they possess, and this knowledge gives them a competitive advantage in social and work contexts.”

Knowmadisch werken is geen karaktertrek, maar een houding die je als organisatie kunt faciliteren

Wij zien een knowmad als iemand die werkt vanuit een leergierige en nieuwsgierige houding en die continu leert, online actief is en sociale technologie doelgericht inzet. Een knowmad is dus een professional die actief is in online netwerken. Die in staat is om waardevolle ontwikkelingen te identificeren en op waarde te schatten. Die afkijkt bij anderen en die ervaringen en inzichten kan toepassen in de eigen werkpraktijk. Dit is een belangrijk aspect, die vertaling naar de eigen werkpraktijk. Last but not least deelt de knowmad zijn kennis, om zichtbaar te maken waar hij mee bezig is. Zo groeit de collectieve kennis en kunnen er nieuwe linken ontstaan met andere professionals.

Nu zult u wellicht denken, wat is het verschil tussen een knowmad en een kenniswerker? (zie o.a. Harrison & Kessels, 2003). Ook termen als ‘agile learners’, ‘krachtige professionals’, ‘guerilla learners’ en ‘modern workplace learners’ poppen op. Een overeenkomst is dat we het bij al die termen hebben over professionals die met minder regels en richtlijnen zelf bepalen wat in een bepaalde situatie goed werk is. Het zijn professionals die zelfstandig werken, afwegingen maken, een eigen weg kiezen en investeren in professionalisering.

Wij kiezen voor de term knowmads omdat dit professionals zijn die bovendien:

  • effectief gebruikmaken van sociale technologieën;
  • een divers online netwerk hebben en manieren om dit netwerk te benutten;
  • beschikken over een zichtbare professionele identiteit en online reputatie;
  • zich bewust zijn van hoe ze leren en dit zelf kunnen sturen.

Wij zijn er namelijk van overtuigd dat je in deze tijd niet meer om technologie als factor in wendbaar leren heen kunt. We richten ons dus bewust op de professional die hier actief gebruik van maakt: de knowmad.

De vier belangrijkste vaardigheden van een knowmad

Op basis van interviews en onze ervaringen in de praktijk zijn we gekomen tot vier clusters van vaardigheden waarover de knowmad beschikt, te weten:
1. online netwerk opbouwen,
2. online-identiteit ontwikkelen,
3. slim gebruikmaken van technologie en
4. vertaling van en naar de praktijk.

Cluster 1. Een online netwerk opbouwen

Een knowmad… beweegt zich gemakkelijk in netwerken
De knowmad is vaardig in het opbouwen van een divers online netwerk via media als Twitter en LinkedIn, maar ook via besloten community’s. Hij krijgt zo toegang tot interessante kennis en expertise. Informatie stroomt sneller dan ooit, dankzij alle online netwerken om ons heen. De kunst is om hier je weg in te vinden.

Volgens Peter Hinssen (2015) stroomt innovatie heel wat sneller door een netwerk dan door een hiërarchie: “Start-ups bouwen voort op het werk van anderen; open-source initiatieven bouwen voort op de kennis van het collectief; innovatie wordt gevoed door de grote diversiteit binnen netwerken.”

Met behulp van sociale technologie kun je een veel groter netwerk opbouwen en onderhouden dan offline. Hoe doet een knowmad dat? Hij legt contact en verdiept contacten door de interactie op te zoeken. Het raamwerk Seek>Sense>Share (Jarche, 2014) schrijft voor dat je handig bent in het zoeken van relevante mensen en informatie, betekenis geven, maar ook delen.

Knowmads zijn genereus in het delen van kennis en vragen

Knowmadisch werken doet een beroep op zelfvertrouwen en het vermogen om initiatieven te nemen: actief participeren vanuit een open mindset. Niet iedereen voelt zich comfortabel om online te delen, maar een knowmad deelt waar hij mee bezig is; niet alleen het werk dat af is en dat zich in de praktijk bewezen heeft, maar juist ook zijn vragen, ideeën en tussenproducten. Daar kunnen collega-professionals in het netwerk op reageren, in meedenken, hem van feedback voorzien.

Knowmads zijn genereus in het delen van kennis en vragen. Ze laten zien hoe ze tegen het werk aankijken, op een manier die anderen uitnodigt om met hen mee te denken. De knowmad laat zichzelf zien – en dit is de link naar het tweede cluster.

Cluster 2. Een online-identiteit ontwikkelen

Een knowmad… heeft een sterke professionele identiteit die hij online laat zien
Professionele identiteit is datgene wat een bepaalde professional herkenbaar en uniek maakt in zijn werk. Dit hangt samen met iemands persoonlijke identiteit, maar ook met ervaringen en overtuigingen in het werk. Mensen met een sterke professionele identiteit blijken ondernemend te zijn, vanuit hun visie, professionele normen en expertise (Ruijters, 2015).

Professionele identiteit is het fundament van zelfsturing, het geeft rust en richting aan leren en ontwikkelen door focus. De identiteit van een professional vormt zich door reflectie, maar ook in interactie met collega’s en anderen. Een knowmad heeft een duidelijke focus en is zich bewust van zijn talenten. Hij durft te laten zien waar hij in het werk mee bezig is; waar zijn interesse en nieuwsgierigheid naar uitgaat, welke vragen hem ‘puzzelen’, wat hij waardevolle ontwikkelingen vindt.

Via sociale technologie laten knowmads hun professionele identiteit zien online, waarbij het belangrijk is authentiek te zijn. Knowmads laten veel van zichzelf zien, bijvoorbeeld in publieke blogs. ”Sociale media geven iedereen een stem en daarmee de kans wat jou uniek maakt te manifesteren”, zegt Ewen Semple (2012). Online actief zijn dwingt de knowmad om na te denken over zijn identiteit. Hij vindt het monitoren van zijn online reputatie belangrijk en weet hier ook de juiste tools en indicatoren voor in te zetten.

Cluster 3. Slim gebruik van technologie

Een knowmad… weet altijd welke online media hij kan inzetten voor zijn doelen
Waar bevindt zich het netwerk dat voor de knowmad zo waardevol is? Op Twitter, LinkedIn of het sociale intranet? Een knowmad is ‘transliterate’: hij weet welke tool je wanneer gebruikt. “Transliteracy is the ability to read, write and interact across a range of platforms, tools and media from signing and orality through handwriting, print, TV, radio and film, to digital social networks” (www.transliteracy.com).

Een knowmad maakt gebruik van de tools die hem toegang geven tot interessante netwerken en organiseert net zo makkelijk een face-to-face als een online meet-up. Online is sprake van een overdaad aan informatie. Hierdoor wordt filteren van informatie en berichten, en focussen belangrijk.

De knowmad zegt nooit dat hij te veel informatie heeft

De knowmad zegt nooit dat hij te veel informatie heeft: hij beschikt over een geheel aan tools die hem helpen op de hoogte te blijven van nieuwe ontwikkelingen op zijn vakgebied: relevante blogs, podcasts, video’s en andere berichten op websites. Tools die helpen om informatie te bewaren die niet nu, maar wellicht in de toekomst van waarde is. En natuurlijk tools om zelf weer informatie te delen en als ‘content curator’ te fungeren op een aantal belangrijke vakgebieden. ‘Content cureren’ betekent dat je bronnen bijhoudt op je vakgebied, hier duiding aan toevoegt vanuit je eigen praktijkervaringen en expertise, en dit deelt.

Cluster 4. Vertaling van en naar de praktijk

Een knowmad… is niet bang om nieuwe dingen uit te proberen en fouten te maken
De kunst is om waardevolle online kennis te verbinden met de werkpraktijk. Dit doet een knowmad door online vragen te stellen vanuit de eigen praktijk. Maar ook door praktijkervaringen te delen – en niet alleen theorie. Dit is nog niet zo makkelijk, want veel professionals delen vooral successen of oppervlakkige kennis. Knowmads durven zich kwetsbaar op te stellen, door hun vragen, zorgen, worstelingen en ook successen en professionele opinies te delen.

Een knowmad werkt actief aan betekenisgeving: wat vind ik van wat ik lees? Wat herken ik uit de video die ik heb bekeken? Hoe zou deze aanpak in onze praktijk uitpakken en wat zou ik wellicht anders doen? Voor deze betekenisgeving helpt het om bepaalde routines te ontwikkelen, zoals het lezen van bepaalde vaste blogs en hier patronen en inspiratie uit te halen, of wellicht zelf bloggen of vloggen. Betekenisgeven kan ook goed in dialoog met collega’s: knowmads bespreken actief met collega’s wat ze online leren en delen bijvoorbeeld interessante bloggers om te volgen.

Een professional die wel online leert en inspiratie opdoet, maar dit niet verbindt is geen knowmad. Het is van belang om online inspiratie toe te passen in de praktijk. Een knowmad probeert een werkvorm waarover hij heeft gelezen eens uit in zijn werk, eventueel enigszins aangepast aan de eigen context. Of hij nodigt die collega-professional uit zijn netwerk uit om mee te denken of te doen in een nieuw project. Op deze manier werken knowmads actief aan het doorontwikkelen van ervaringen en ideeën die ze online opdoen. Gewoon door te doen.

Een krachtige uitspraak van Brené Brown (2013), die onderzoek doet naar kwetsbaarheid, moed en authenticiteit, is: ‘We denken vaak dat we al iets moeten kunnen, voordat we het mogen proberen.’ Een knowmad combineert juist losse ideeën tot innovatieve oplossingen in de praktijk.

Dit artikel is een bewerkte en ingekorte versie van het artikel ‘Knowmadisch werken: het leren van de toekomst?’ dat eerder is gepubliceerd in vakblad O&O.

Reageer op dit artikel