nieuws

Psychische vermoeidheid: wat is de rol van HR?

Personeelsmanagement

Steeds vaker voelen werknemers zich psychisch vermoeid. De meest voorkomende klacht: na een werkdag voelen mensen zich leeg. Maar is dit wel te wijten aan stress en werkdruk? En welke rol kan (of moet) HR hierin spelen?

Psychische vermoeidheid: wat is de rol van HR?

Van de werknemers van 15 tot 75 jaar voelt 16 procent zich stelselmatig psychisch vermoeid door het werk, zo meldde het Centraal Bureau voor de Statistiek eind vorig jaar op basis van cijfers uit de Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden en de Zelfstandigen Enquête Arbeid. Twee jaar eerder lag dat percentage nog een paar procent lager.

Klachten variëren van moeheid en emotioneel uitgeput zijn, tot het nog moeilijk kunnen opbrengen om met anderen samen te werken. De meest voorkomende klacht: zich leeg voelen. Hoewel vermoeidheid tamelijk geaccepteerd is bij drukke of veeleisende banen, is dit een opvallende. Het toont namelijk hoe belangrijk zingeving is op de werkvloer – en dat daaraan snel een gebrek ontstaat.

Ontzien bij werkstress

“Het idee heerst dat mensen te veel energie verbruiken als de werkdruk hoog ligt, maar daar is niks mis mee”, legt bedrijfsarts Willem van Rhenen van Arbo Unie uit, die tevens hoogleraar bevlogenheid aan Nyenrode Business Universiteit is. “Het probleem is dat er te weinig energie bijkomt.”

Er wordt vaak gedacht dat er een eenduidige oplossing bestaat tegen psychische vermoeidheid

Hij geeft dan ook de voorkeur aan de batterijmetafoor in plaats van het ‘weer in balans komen’. “In het geval van stressproblemen kun je de werknemer ontzien en de belasting verminderen om het geheel weer in evenwicht te krijgen, maar dan hoeft er maar iets te gebeuren en
iemand is weer uit balans. Waar het om gaat is: wat gééft energie? En welke activiteiten kosten meer energie dan ze opleveren? Op die manier kan iemand tegengaan dat zijn of haar batterij leegloopt en dat hij uitgeput raakt.”

Lees ook: Gezondheidsmanagement: wat is het en hoe boek je er succes mee?

Opladen na psychische vermoeidheid

Natuurlijk speelt het privéleven een rol als het gaat om energiebronnen en stressoren, maar als organisatie heb je een flinke vinger in de pap. Van Rhenen: “Mensen kunnen al heel goed opladen als twee zaken helder voor hen zijn: wat is de ambitie van de organisatie waarvoor ze werken en waar staan ze zelf voor?” Die laatste duidt hij aan met de Japanse term ikigai: waar kom je ’s ochtends je bed voor uit? Bij beide factoren staan werkgevers echter te weinig stil, vindt hij.

Mensgerichte aanpak

Namens dienstverlener Arbo Unie, waar Van Rhenen in de raad van bestuur zit, liet hij eerder zelfs nadrukkelijk weten dat organisaties totaal verkeerd omgaan met de oorzaken van stress. “Werk is fundamenteel veranderd. Meer dan ooit zijn mensen op zoek naar een bepaalde toegevoegde waarde ervan. Ze willen zich kunnen identificeren met wat ze doen. Daarbij zijn werkzaamheden steeds individueler geworden; er zijn nog maar weinig bedrijven waar meerdere medewerkers dezelfde soort baan hebben. Voor massawerk moet je echt naar China toe. En toch denken we hier nog steeds dat er één juiste aanpak bestaat die op iedereen van toepassing is, ook al noemen we het mensgericht.”

Als het aan Van Rhenen ligt benaderen leidinggevenden en HR-managers hun medewerkers per persoon: wat heeft iemand nodig? “Dat verschilt van mens tot mens. Voor de een draagt thuiswerken bij aan welkome autonomie, maar voor de ander betekent het dat hij de collega’s mist die hij graag even opzoekt om mee te overleggen of te lachen.”

Persoonlijk contact

Ook consultant en trainer Farzana Iqbal krijgt tijdens trainingen en gesprekken regelmatig van werknemers te horen dat zij een gebrek aan energie of werklust ervaren. In haar optiek hangt dit samen met een tekort aan persoonlijk contact. Iqbal: “Aandacht, ertoe doen, zorgen dat iets geregeld wordt en daar de benodigde verantwoordelijkheid en waardering voor ontvangen, dat is belangrijk voor mensen en geeft energie. Het zijn echter precies de elementen die aan het wegvallen zijn in deze veranderende wereld.”

‘Overleg als werkgever nadrukkelijk met iedere werknemer welke taken meer energie kosten dan ze opleveren’

Kijk maar naar de zorg of het onderwijs, verduidelijkt ze, waar steeds minder ruimte is voor medewerkers om hun zorgende rol te vervullen. Ook zorgt het toegenomen aantal organisatielagen ervoor dat iemand zelden nog rechtstreeks contact heeft met de persoon of gebruiker voor wie hij of zij het werk daadwerkelijk doet. Het is nu zelfs zo dat er leidinggevenden zijn met honderdvijftig mensen onder zich die ze niet eens iedere maand zien, vervolgt de consultant. “Zulke afstand heeft effect. Van zo’n leidinggevende kan iemand onmogelijk op een goede manier waardering ontvangen. Dat steeds meer van het overige contact enkel per telefoon en e-mail verloopt draagt ook niet bij.”

Dialoog aangaan

Iqbal ziet wel dat bedrijven bewust raken van het belang van zingeving voor hun personeel, maar dat ze worstelen met de aanpak. Ook zij vindt dat het al snel een containerbegrip wordt, waarbij wordt gedacht dat er een eenduidige oplossing bestaat tegen psychische vermoeidheid. “Maar vaak wordt nog steeds niet de dialoog aangegaan met de medewerkers, die zelf zouden moeten aangeven waar zij behoefte aan hebben. Iedereen heeft andere behoeften en dus bestaat er niet één aanpak. In plaats daarvan wordt er bijvoorbeeld in het kader van vitaliteit een sportschoolabonnement gefaciliteerd, wat heel leuk is voor degenen die al sporten, want die besparen dan geld. Maar de mensen die niet willen sporten hebben daar helemaal geen boodschap aan.”

Ook bedrijfsarts Willem van Rhenen adviseert: overleg als werkgever nadrukkelijk met iedere werknemer welke taken meer energie kosten dan ze opleveren en welke werkomstandigheden iemand persoonlijk energie geven, en pas deze eventueel aan. Dan kom je al een heel eind. “Het hoeft helemaal niet zo ingewikkeld te zijn. Natuurlijk ligt er ook een grote verantwoordelijkheid bij het individu: iemand moet zelf bereid zijn om zich in te zetten voor zijn of haar welzijn, maar als organisatie kun je daar zeker aan bijdragen.”

Verschillen tussen werknemers

Uit cijfers van het CBS blijkt dat onder 65-75-jarige werknemers de sterkste groei van mensen met klachten van psychische vermoeidheid plaatsvond. Consultant Farzana Iqbal: “De laatste jaren zijn flink wat banen veranderd door technologische ontwikkelingen, waardoor ze voor sommige mensen niet meer in lijn lopen met de persoonlijke waarden die ooit een rol speelden bij de keuze voor hun werk.” De leeftijdsgroep waarin de klachten relatief het meest voorkomen is die van 25 tot 35 jaar. Daarvan voelt bijna een vijfde zich regelmatig psychisch vermoeid door het werk. Niet gek voor de generatie die bekend staat om een sterke behoefte aan zelfverwezenlijking. Verder is het percentage van mensen met psychische vermoeidheidsklachten bij mensen in loondienst twee zo hoog als bij zelfstandige ondernemers. Een logische verklaring daarvoor kan zijn dat deze laatste groep de verantwoordelijkheid niet naar boven toe kan doorgeven, zoals Iqbal in de praktijk ziet gebeuren. Bovendien zijn deze werkenden door een hogere mate van keuzevrijheid in staat meer te doen van wat ze echt willen en waar ze energie van krijgen. En dus is hun balans beter op orde.

Veilige omgeving

Een belangrijke organisatieresource om dat te ondersteunen is het creëren van een veilige omgeving voor personeel, vervolgt Van Rhenen. Duidelijke regelingen, leidinggevenden die zich integer gedragen, zulke zaken zorgen voor vertrouwen in de organisatie en dragen bij aan groter werkgeluk.

Onderdeel daarvan is een marge waarin mensen zichzelf kunnen zijn. “Stress en gevolgen daarvan horen in beperkte mate óók bij het leven. Soms is het nu eenmaal zo dat iemand langere tijd met zware, vervelende taken bezig is en even weinig energie heeft. Dat is geen abnormale reactie, daar moet ruimte voor zijn.”

De scheiding tussen werk en thuis is grotendeels weggevallen, verduidelijkt de bedrijfsarts, maar hoewel je ’s avonds wél je email behandelt, word je gek aangekeken als je op werk zegt dat je best een dutje kan gebruiken. “Waarom zou je als werkgever bijvoorbeeld geen powernaps toestaan? En hoeveel vrouwen hebben niet moeten vechten om borstvoeding te kunnen geven op werk? Uiteindelijk gaat het om een hele simpele oneliner: behandel medewerkers gewoon wat menselijker.”

 

gezondheidsmanagement

 

 

 

Reageer op dit artikel