artikel

Organisatieverandering, hoe gaat HR om met weerstand?

Organisatie & Strategie

Organisatieverandering, elke HR-professional heeft ermee te maken. En elke HR-professional weet dat verandering altijd weerstand oproept. Dat is vervelend, toch? “Niet dus. Weerstand is juist een belangrijk leermoment, een begin van een transitieproces waarop HR moet inspelen.”

Organisatieverandering, hoe gaat HR om met weerstand?

Dat stelt prof. dr. Rob Blomme, een van de topsprekers tijdens de tweedaagse masterclass Organisatieontwikkeling voor HR. Als hoogleraar Organization Behaviour aan Nyenrode Business Universiteit en Associate Dean kent Rob Blomme zowel de wetenschappelijke kant van organisatieverandering als de praktijk.

Behoefte aan voorspelbaarheid

Eerst de theorie, waarom hebben mensen moeite met verandering? “Mensen hechten aan een bepaalde mate van voorspelbaarheid. Daarom maken zij van activiteiten in hun werk routines en houden zij ervan als hun directe omgeving, relatie met collega’s, zo vertrouwd en voorspelbaar mogelijk is.”

Humane organisatieontwikkeling

Rob Blomme geeft een college over ‘organisatieverandering vanuit psychologisch, sociologisch en institutioneel perspectief’ tijdens de masterclass Organisatieontwikkeling voor HR die op 26 en 27 november 2019 plaatsvindt aan de Nyenrode Business Universiteit in Breukelen. Tijdens de tweedaagse masterclass spreken tal van experts over organisatieverandering en de rol van HR en komt onder meer een praktijkcase van ING aan bod.
Volledige programma van de masterclass Organisatieontwikkeling voor HR.

Dat heeft een psychologische functie, stelt Blomme. “Hierdoor houdt een mens genoeg hersencapaciteit vrij voor nieuwe dingen, wat veel energie van het brein vergt.” Die nieuwe dingen kunnen volgens hem positief zijn – “mensen zijn van nature nieuwsgierig en op zoek naar nieuwe prikkels” – maar ook onverwachte, negatieve situaties – mensen ervaren bijvoorbeeld een reorganisatie als een gevaar en vragen zich als eerste af: wat gebeurt er met mijn baan?

Causale attributie

Wat gebeurt er met medewerkers als de baas binnenkomt en zegt: “Jongens, we moeten reorganiseren.” Blomme: “Die werknemers zullen direct proberen de nieuwe situatie te begrijpen en proberen vast te grijpen aan argumenten.” Deze causale attributie betekent dat mensen aan de dingen die zij zien direct oorzaken zullen toekennen. Dat kunnen heel plausibele argumenten zijn, maar ook minder objectieve. Zo kunnen werknemers bijvoorbeeld het probleem projecteren op anderen en hen de schuld geven. “Blijft de omzet fors achter, dan stelt commercie dat zij te weinig ondersteuning krijgen, het middenkader klaagt dat de kosten te hoog zijn en op de werkvloer zegt men dat het komt doordat het management niet naar hen luistert. En dan heb je een probleem”, weet Blomme. “Als verschillende groepen binnen een organisatie een eigen perceptie en duiding hebben van de situatie, werkt dat heel contraproductief. Wil je een organisatieverandering doorvoeren, dan moet de prioritering binnen de hele organisatie hetzelfde zijn.”

Voorbeeldgedrag

Dus moet HR zo’n moment aangrijpen en daarop inspelen door de argumentatie en redenen van de noodzakelijke organisatieverandering helder te maken. Hoe doe je dat? Blomme: “Dat begint met het stellen van verdiepingsvragen aan de individuele werknemers. Wat zijn de oorzaken? Waarom is het noodzakelijk en wat heeft het voor gevolgen voor jou?” Daarbij is het volgens hem aan HR om een duiding te geven waarmee de medewerker zich ook echt kan identificeren. En, ook heel belangrijk, om het goede voorbeeld te geven. “Als er een crisis is, kijken mensen naar het gedrag van de baas en de HR-professional. Laat dus zien hoe je er zelf mee omgaat, dan zullen de mensen dat overnemen.”

Als er een crisis is, kijken mensen naar het gedrag van de baas en de HR-professional

Groepssessies

Medewerkers echt betrekken bij een organisatieverandering lukt het best door hen ook met elkaar te laten praten. “Leren is ook een sociaal interactieproces”, stelt Blomme, die daarom voor groepssessies pleit. “Zet mensen bij elkaar, en laat hen stoeien over het onderwerp, hun verschillende benaderingen aan elkaar duidelijk maken.” Elke individuele medewerker zal volgens Blomme vervolgens wat er besproken is dan uiteindelijk vertalen naar zijn eigen causale attributie, proberen te begrijpen en vat te krijgen op de situatie en zo voor zichzelf een nieuwe voorspelbare situatie te creëren.

Appreciative inquiry

Het in groepen aanpakken van organisatieverandering is om meerdere redenen wenselijk. Het inzichtelijk maken van afhankelijkheidsrelaties helpt in het veranderingsproces, stelt Blomme. “De mens in van nature ook een politiek dier, dat weet dat we elkaar nodig hebben en in actie komt als er een appèl op hem wordt gedaan.”

Over prof. dr. Robert Jan Blomme

Robert Jan Blomme is hoogleraar Management & Organisatie aan Nyenrode Business Universiteit en directeur van het Centrum voor Leiderschap en Management Ontwikkeling. Zijn onderwijs omvat een breed scala van cursussen in Organizational Behavior, Organizational Dynamics, Change Management en Organisatie en Team Learning. Naast lesgeven, voert hij onderzoek uit naar organisatieontwikkeling en verandering van zowel de positivistische en constructivistische perspectieven.

Nog een tip voor de HR-professional: “Geef waardering en benadruk elkaars kwaliteiten en de gemeenschappelijke belangen.” Appreciative inquiry (vrij vertaald: waarderend onderzoeken) is volgens Blomme een goed instrument voor HR om iedereen te betrekken bij de organisatieverandering.

Leven is leren

Verder is medewerkers meekrijgen in een organisatieverandering ook een kwestie van gezond verstand. Verandering is overal en een continu proces dat voor iedereen hetzelfde is, benadrukt Blomme. “Leven is niet anders dan werken, werken is niet anders dan leren.” Kortom, leven = leren. Je moet weerstand dan ook niet als een probleem zien, volgens hem. “De reactie en emoties van mensen op verandering lijkt van buiten op weerstand, maar is eigenlijk onderdeel van het leerproces.”

Meer weten over organisatieontwikkeling en de rol van HR? Tijdens de masterclass Organisatieontwikkeling voor HR op 26 en 27 november houdt Rob Blomme een presentatie hierover. Kijk hier voor de inschrijfmogelijkheden.

Reageer op dit artikel