artikel

‘Creëer geen volgers maar leiders’

Organisatie & Strategie

Wil je met succes veranderen, geef medewerkers dan ruimte. Zij zoeken immers naar zingeving, en dus naar een omgeving waarin ze ruimte krijgen voor zelfontplooiing en initiatief nemen, stelt managementconsultant Arend Ardon. Maar hoe organiseer je dat?

‘Creëer geen volgers maar leiders’

Veranderprocessen, ze fascineren managementconsultant Arend Ardon al een kwart eeuw lang. Waarom verlopen veranderingen zo vaak moeizaam, ondanks alle goede bedoelingen? Waarom trappen we met z’n allen steeds in dezelfde valkuilen? Hij schreef er twee bestsellers over, Doorbreek de cirkel! en Ontketen vernieuwing!, boordevol praktische adviezen en praktijkvoorbeelden die deels teruggaan op zijn proefschrift uit 2009.

Onbewust veranderprocessen afbreken

Een van zijn thema’s: het rare van mensen, zowel managers als medewerkers, is dat ze vol goede intenties kunnen praten over veranderplannen, maar in de tussentijd onbewust dingen doen die veranderprocessen maken of breken. Managers zijn immers ook maar mensen, met al hun vooroordelen, inconsistenties en vaak onlogische gedrag. En strandt de gewenste verandering, dan is het verleidelijk de oorzaak bij de medewerkers te zoeken: die willen immers niet veranderen! En dus komen ze weer met nieuwe stappenplannen en interventies, stelt Ardon.

Mondige medewerkers

Dat is leiderschap-oude-stijl, vindt Ardon: “Vroeger had je binnen organisaties een paar leiders die plannen maakten voor hun medewerkers en deze dan uitrolden. Die medewerkers kregen allerlei taken opgelegd, wat een hoge mate van volgzaamheid vereiste. Volgden ze niet, dan werd dat bestempeld als weerstand en deden de leiders er nog een schepje bovenop. In de hoop die halsstarrige medewerkers alsnog mee te krijgen. Nu kan zo’n aanpak echt niet meer, die tijd is voorgoed voorbij.”

De werknemers van nu, vooral de jongere generatie, hebben behoefte aan zingeving. Die willen niet meer hard werken voor de bonus van de baas

Waarom? We leven nu in een tijd waarin onze omgeving heel dynamisch is geworden, met een continue stroom van veranderingen, stelt Ardon. En dan red je het niet meer met een paar alwetende leiders, dan moet je wel gebruikmaken van de gezamenlijke kennis van alle medewerkers. Bovendien zijn medewerkers veel mondiger geworden, die lopen echt niet meer warm voor het uitvoeren van een taak uit een of ander opgelegd veranderplan. Ardon: “De werknemers van nu, vooral de jongere generatie, hebben behoefte aan zingeving. Die willen niet meer hard werken voor de bonus van de baas, maar iets doen wat werkelijk zin heeft. Daar hoort bij dat ze, al dan niet met hun collega’s, zélf initiatieven willen ontplooien. Dat ze hun creativiteit en analytische denkvermogen maximaal willen inzetten. Deze tijd vraagt om ander leiderschap, mooi verwoord door managementgoeroe Tom Peters: “True leadership is not about creating followers, true leaders create more leaders”.’

Flexibiliteit van leiders

Stel je voor dat leiders een uitdagend perspectief delen en mensen uitnodigen met initiatieven te komen die daaraan bijdragen, hun nek uit te steken, buiten platgetreden paden te treden. Dan ontstaan een heel andere dynamiek, aldus Ardon. Maar dat vergt wel de nodige flexibiliteit van diezelfde leiders, want het gros van hen is immers opgeleid om bestaande situaties zo goed mogelijk te beheersen (denk alleen al aan een managementterm als ‘span of control’!), om grip te houden.

Over Arend Ardon

Arend Ardon (1967) is sociaal psycholoog en bedrijfskundige en eigenaar van The Change Studio. Hij doceert aan diverse business schools. In 2009 promoveerde hij aan de Vrije Universiteit te Amsterdam op zijn proefschrift over leiderschap in complexe veranderprocessen. In 2011 publiceerde hij het boek ‘Doorbreek de cirkel!, dat later ook in het Engels werd uitgegeven. In 2015 volgde het tweede boek, ‘Ontketen vernieuwing!’. Ardon werkt nu aan een nieuw boek, dat eind volgend jaar uitkomt.

Wat merkt Ardon in zijn advieswerk, als hij managers voorhoudt dat ze hun stijl van leiderschap wellicht flink moeten veranderen? “Het waarom snappen ze heel goed, ze zien immers ook dat de wereld om hen heen snel verandert. Maar daarmee is niet gezegd dat ze dan ook meteen ander gedrag vertonen. Onze ratio loopt meestal ver voor op hoe we ons feitelijk gedragen.”

Genadeloze zelfreflectie

Vanuit zijn bureau The Change Studio organiseert Ardon leiderschapsreizen waar managers intensief hun eigen ingesleten denk- en gedragspatronen bestuderen. “We werken dan met een groep van managers uit bij voorkeur totaal verschillende sectoren en van uiteenlopende leeftijden. Dat levert de mooiste gesprekken en inzichten op. Een van de lessen is om jezelf er constant bewust van te zijn wat je routines zijn, en wat je daar eventueel aan wilt veranderen. Die instelling vraagt om een continue, genadeloze zelfreflectie.”

Lees ook: “Veranderen is een zoekproces’

Randvoorwaarden voor meer innovatie en creativiteit

In vrijwel iedere organisatie verlangt men naar meer creativiteit en innovatie. Maar hoe krijg je dat voor elkaar? Ardon noemt de belangrijkste randvoorwaarden: “Zorg ten eerste voor een fysieke omgeving die die creatieve geest stimuleert. Zitten al je mensen constant in saaie vergaderingen in ruimtes die geen enkele creativiteit aanwakkeren, dan demp je ieder initiatief op voorhand.”

De mens heeft nou eenmaal de neiging om gedrag van anderen domweg te kopiëren; de kracht van sociale infectie moet je niet onderschatten.

holocratisch leiderschapJe kunt dan de innovatie buiten het bedrijf organiseren, bijvoorbeeld in een hip ‘start-uplab’ of een coole broedplaats. Maar komt die innovatieve geest, zoals gehoopt, dan uit de fles, dan is vervolgens wel de vraag hoe je die overplant in de rest van de organisatie. “Daarom pleit ik er vaak voor om de vernieuwing niet alleen figuurlijk. maar ook letterlijk middenin de organisatie te laten plaatsvinden. Betrek de medewerkers er vanaf het begin bij, laat ze dingen bedenken, stimuleer persoonlijke leiderschap. Vernieuw op een vernieuwende manier.”

Leiderschap

Leiderschap betekent, in de woorden van Ardon, geen brandjes blussen maar vuurtjes opstoken. “Medewerkers die initiatieven mogen ontplooien, vertonen geen weerstand. Laat collega’s zien wat die initiatiefnemers doen, want de mens heeft nou eenmaal de neiging om gedrag van anderen domweg te kopiëren; de kracht van sociale infectie moet je niet onderschatten. Maak de vooruitgang steeds zichtbaar, dat motiveert mensen. En geef de vernieuwing steeds opnieuw een duwtje vanuit telkens nieuwe invalshoeken. Anders gaat de spanning er vanaf en kan de vernieuwing inzakken.”

Ardon besluit met een waarschuwing: schiet niet terug in de oude reflex van plannen en beheersen, als het even tegenzit: ‘Managers willen dan de controle terugpakken. Die neiging is heel menselijk, die herken ik bij mezelf ook wel. Daarom moet je mensen om je heen verzamelen die je helpen uit dat soort routines weg te blijven.”

Dit artikel is tot stand gekomen in samenwerking met Managementboek.

Reageer op dit artikel