Lobke Moolenaar is arts bij mkbasics, onderdeel van Arbo Unie. Hiervoor werkte ze als gynaecoloog en die achtergrond gebruikt ze om zich in te zetten voor vrouwen op de werkvloer. Ze houdt zich bezig met vrouwspecifieke gezondheidsklachten die kunnen leiden tot verzuim, met een sterke focus op preventie.
"Werkgevers zijn verplicht om zwangere medewerkers voorlichting te geven over potentieel schadelijke werkomstandigheden", zegt Moolenaar. "Uit onderzoek van collega-bedrijfsarts Monique van Beukering weten we echter dat maar 15 tot 20 procent van de werkgevers structureel voorlichting geeft aan zwangere medewerkers. Als gevolg daarvan voert ongeveer de helft van de zwangeren werkzaamheden uit die niet veilig zijn. Er valt dus nog veel winst te behalen op dit vlak."
Vroege voorlichting
Moolenaar pleit ervoor dat organisaties zwangerschap niet alleen meenemen in de verplichte risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E), maar ook de praktische vertaalslag naar de werkvloer maken. "Zorg dat je als organisatie een goed protocol voor informatievoorziening hebt, waarin je alle fases van kinderwens, zwangerschap, verlof en postpartum hebt uitgewerkt. Stel duidelijk hr-beleid op en zorg dat de informatie makkelijk te vinden is op het intranet."
Bij een positieve zwangerschapstest ben je eigenlijk al te laat”
Voorlichting kan wat de voormalig gynaecoloog betreft niet vroeg genoeg beginnen, eigenlijk al zodra iemand binnenkomt bij de organisatie. "Sommige werkfactoren hebben namelijk al invloed als je een kinderwens hebt", legt ze uit. "Dus bij een positieve zwangerschapstest ben je eigenlijk al te laat. Denk maar aan werken met chemische stoffen, straling, biologische agentia of infectieziekten. En deze risico's gelden natuurlijk ook voor mannen."
Preventief consult bij de bedrijfsarts
Naast voorlichting vooraf blijft goede communicatie ook tijdens de zwangerschap van belang. Moolenaar benadrukt dat de bedrijfsarts daar een rol in speelt. "Ik adviseer eigenlijk voor elke zwangere een preventief consult bij de bedrijfsarts. Dat is ook het advies in de richtlijn van de Nederlandse Vereniging voor Arbeids- en Bedrijfsgeneeskunde (NVAB). Als werkgever ben je natuurlijk niet van alles op de hoogte. Je denkt misschien: ik heb een gezonde medewerker die zwanger is. Maar wellicht heeft iemand toch een chronische aandoening, waardoor je het werk verder moet aanpassen dan gebruikelijk. Een bedrijfsarts heeft de medische kennis om die individuele risicofactoren te vertalen naar de werkvloer."
Werkgevers zijn bang om verzuim in de hand te werken, maar preventief ingrijpen houdt mensen langer inzetbaar”
Bij werkgevers heerst soms nog wat terughoudendheid om de bedrijfsarts preventief in te schakelen, merkt Moolenaar. "Werkgevers zijn bang om verzuim in de hand te werken. Maar wij zien juist dat preventief ingrijpen ervoor kan zorgen dat mensen langer inzetbaar blijven."
Veranderende belastbaarheid
Iedereen weet wel dat een zwangere recht heeft op verlof, maar lang niet alle andere rechten van zwangeren zijn even bekend, is de ervaring van Moolenaar. "Veel mensen weten bijvoorbeeld niet dat je tijdens de zwangerschap recht hebt op extra pauzes, tot maximaal een achtste van je werktijd. Ook moet er een geschikte ruimte zijn om te rusten. Verder mogen vrouwen tot negen maanden na de bevalling borstvoeding geven of kolven in een kwart van hun werktijd. Dat zijn allemaal factoren die van invloed zijn op de belastbaarheid en inzetbaarheid."
Veel mensen weten niet dat je tijdens de zwangerschap recht hebt op extra pauzes, tot maximaal een achtste van je werktijd”
Verder is de werkgever verplicht om te zorgen voor een veilige werkomgeving. In sommige gevallen is een aanpassing van het werk noodzakelijk. Andere werkzaamheden mogen zwangeren helemaal niet uitvoeren. "Er zijn veel verschillende werkgebonden risicofactoren. Dat verschilt enorm per branche. Denk maar aan fysieke belasting, werken met gevaarlijke stoffen of de kans op agressie", zegt de bedrijfsarts. "Op het Arboportaal en in het informatiekompas van het RIVM staat meer informatie over de diverse risicofactoren."
Na de uitgerekende datum
Ook na de bevalling adviseert Moolenaar een preventief consult bij de bedrijfsarts, bijvoorbeeld tien weken na de uitgerekende datum. "Uiteraard kan dat telefonisch. De bedrijfsarts vraagt dan hoe de bevalling is gegaan en of er complicaties zijn geweest. Vervolgens bespreekt de arts of de medewerker na het verlof gewoon weer aan het werk kan of dat er aanpassingen nodig zijn. Zo kun je veel eerder inspelen op eventuele problemen."
Sommige vrouwen gaan na hun verlof meteen weer aan het werk, andere plakken er nog enkele weken ouderschapsverlof aan vast of kiezen ervoor om tijdelijk minder te werken. In alle gevallen is het goed om het hier tijdig over te hebben. "Ga tijdens de zwangerschap al een open gesprek aan en vraag hoe je medewerker het voor zich ziet. Bespreek samen hoe jullie de werkhervatting inrichten en evalueer regelmatig of alles nog volgens plan verloopt."
Open communicatie
De kern van het verhaal van Moolenaar is duidelijk: open en duidelijke communicatie is in alle fasen essentieel, vanaf de kinderwens tot de terugkeer na het verlof. "Preventie voorkomt uitval", besluit ze. "En het advies is om dat vroeg te doen, structureel en op maat."
Dit artikel is gesponsord door mkbasics.
