Boekrecensie van 'Hoe goed werkt Nederland?' - spanning in de polder

Spanning in de polder door afnemende macht van vakbonden, het achterblijven van contractlonen bij de arbeidsproductiviteit, opkomst van de platformeconomie - het komt allemaal aan bod in 'Hoe goed werkt Nederland'.

Boekrecensie van 'Hoe goed werkt Nederland?' - spanning in de polder

De auteurs van Hoe goed werkt Nederland? – prof. dr. Maarten Keune, dr. Wike Been en dr. Frank Tros - zijn alle drie arbeidsrechtgeleerden aan de Universiteit van Amsterdam (UvA). Zij bekijken de thema’s uiteraard vanuit hun eigen specialisme. Zo scharen zij de zzp’er voor het gemak ook onder de ‘kwetsbare groepen’ werkenden, met als argument dat die niet of nauwelijks een arbeidsongeschiktheidsverzekering heeft en vaak geen pensioen opbouwt.

Maar afgezien daarvan maken de auteurs in Hoe goed werkt Nederland? wel degelijk een vertaalslag naar de praktijk. De opkomst platformwerk wordt zelfs gezien als aanleiding om na te denken over een modernere grondslag van het arbeidsrecht; minder baanzekerheid en meer werkzekerheid, het in staat stellen van werkende om zo goed mogelijk in zijn of haar inkomen te voorzien.

Achterblijvende lonen

De auteurs stellen dat de inkomensongelijkheid steeds verder toeneemt. Zij zien zelfs dat de hoger opgeleide tweeverdieners de lager opgeleiden op de arbeidsmarkt verdringen. In dit kader wijzen zij ook op de polarisatie-these; de neerwaartse druk op middelbaar geschoolde werkgelegenheid, waardoor de baankansen van lager opgeleiden ook afnemen. Cao’s zijn volgens hen hét middel om aan die loonongelijkheid in verschillende sectoren te verminderen, maar op basis van een eigen analyse van de cao’s in de metaalindustrie, het grootwinkelbedrijf, banken en het onderwijs stellen zij vast dat dit in de praktijk helaas niet gebeurt.

De schrijvers zien de achterblijvende loonstijging als een zorgelijke ontwikkeling. Zo wordt aangetoond dat de contractuele lonen ver achterblijven bij de stijging van de productiviteit. Een dringend advies aan de partijen in de cao-onderhandelingen is om hier meer oog voor te hebben.

Generationele ongelijkheden

Tegelijkertijd waarschuwen de auteurs voor aantasting van de traditionele arbeidsmarktverhoudingen door een verschuiving van de machtsbalans tussen sociale partners. Het is duidelijk dat de positie van de vakbonden verzwakt door de afkalvende ledenaantallen. Daarnaast brengt de vergrijzing binnen de bonden nog een gevaar met zich mee. Steeds minder jongeren sluiten zich aan bij een vakbond – het CBS telde in 2016 slechts 66.000 leden jonger dan 25 jaar, vijftien jaar daarvoor waren dat er nog 111.000.

Het risico ontstaat dat de vakbonden zich vooral inspannen voor de belangen van oudere werknemers. In hoeverre krijgt de behoefte van de jongere generatie - betere toegang tot de arbeidsmarkt, meer zekerheid in contracten en een hoger minimumjeugdloon - prioriteit in de cao-onderhandelingen?

Dus ook op ‘het terrein van de collectieve arbeidsverhoudingen liggen er leeftijds- en generatie gerelateerde uitdagingen’, stellen de auteurs.

Diepgang in het debat

Doel van het boek is inzicht verschaffen in de belangrijkste ontwikkelingen op de arbeidsmarkt. De schrijvers willen ‘diepgang geven aan het debat’ over richting van de ontwikkeling van de arbeidsmarkt. Inzicht verschaffen doet het boek zeker, inclusief de effecten van actuele wet- en regelgeving (bijvoorbeeld de Wet arbeidsmarkt in balans). Beschreven trends worden uitgebreid onderbouwd met feiten en cijfers (deels CBS, deels uit onderzoek van AIAS-HSI, een onderzoeksinstituut verbonden aan de UvA).

Het boek geeft concrete duiding over wat er op dit moment speelt op de arbeidsmarkt en is daarmee interessant voor iedereen die vanuit zijn professie dagelijks met de arbeidsmarkt te maken heeft. Zeker ook voor de HR-professional die de historische ontwikkeling, processen en krachten die schuil gaan achter het tot stand komen van cao’s beter wil begrijpen.

>>> Tip: Lees 'Hoe goed werk Nederland' op PW. pro

Of het boek ook daadwerkelijk zal leiden tot een meer inhoudelijke discussie over hoe de arbeidsmarkt van de toekomst moet worden vormgegeven, is natuurlijk nog afwachten. Maar in een tijd waarin links en rechts in de politiek lijnrecht tegenover elkaar staan en vakbonden en werkgevers steeds minder in staat lijken consensus in te bereiken in de polder, is een helder en objectief beeld van de huidige arbeidsmarktontwikkelingen en het agenderen van (mogelijke) problemen een goede basis voor verdere discussie.

Hoe goed werkt Nederland?Titel: Hoe goed werkt Nederland? Uitdagingen rond de arbeidsmarkt, arbeidsverhoudingen en ongelijkheid
Auteurs: prof. dr. Maarten Keune, dr. Wike Been en dr. Frank Tros
Uitgever: Vakmedianet
Prijs: € 39,95 (incl. BTW)

8 vragen en antwoorden over de verplichte CO2-rapportage woon-werkverkeer

8 vragen en antwoorden over de verplichte CO2-rapportage...

Vanaf 1 juli 2024 moeten werkgevers de CO2-uitstoot van hun werknemers rapporteren. Wat moet je daarvoor doen?

Bekijk hier PW. Magazine #3 (juni 2024)

Bekijk hier PW. Magazine #3 (juni 2024)

Lees in dit magazine over de CRSD-rapportage, de rol van HR bij medewerkers met geldzorgen en het optimaliseren van HR-processen.

Met succes aan de slag met de Roadmap Werkgeluk

Met succes aan de slag met de Roadmap Werkgeluk

Als HR wil je werkgeluk introduceren en verankeren in de organisatie. Met de Roadmap Werkgeluk heb je een slim stappenplan en kun je direct aan de slag.

De wetswijzigingen voor HR per 1 juli 2024

De wetswijzigingen voor HR per 1 juli 2024

Op 1 juli treedt er een aantal wetswijzigingen in werking, zoals de CO2-registratieplicht. PW. heeft de belangrijkste wijzigingen voor HR op een rij gezet.

'Wees als HR open tegen je medewerkers, dan zijn zij dat ook', adviseert Nadieh Bastiaansen

'Wees als HR open tegen je medewerkers, dan zijn zij dat ook',...

In de rubriek Spotlight geven collega's antwoord op 9 vragen over het HR-vak. Welke trends vinden zij bijvoorbeeld belangrijk? En waar liggen zij 's nachts wakker van? Deze keer: Nadieh Bastiaansen, HR Officer bij Lexxyn Groep.

De voordelen van de workation: hogere productiviteit, grotere medewerkersloyaliteit

De voordelen van de workation: hogere productiviteit, grotere...

Al sinds 2017 gaat het bedrijf Brandfirm met alle medewerkers (toen nog 15) van januari tot en met maart naar een tropisch oord om vanuit daar te werken. Dat brengt voordelen en kansen, maar ook uitdagingen met zich mee. Wat kan HR hiervan leren?

Moedige gesprekken stimuleren: een call-to-action voor HR-professionals

Moedige gesprekken stimuleren: een call-to-action voor...

In het hedendaagse digitale landschap, waarin elke stem versterkt kan worden via sociale media en communicatieplatforms, wordt je rol als HR-professional steeds belangrijker, schrijft DEI-trainer Vivian Acquah.

Hanneke van Aert van Tony's Chocolonely
Foto: Guido Benschop

CHRO Tony´s Chocolonely: 'We hebben een missie en als je hier werkt,...

Hoe zorg je ervoor dat de bedrijfsmissie in de haarvaten van medewerkers blijft zitten als het bedrijf hard groeit? Hanneke van Aert, CHRO van Tony´s Chocolonely, is in een rap tempo HR-processen aan het optimaliseren.