Wat speelt er?

Te beginnen met de meest recente uitspraak. Een machinist / allround medewerker is sinds 2017 in dienst en vanaf september 2025 ziek. Op een gegeven moment krijgt de werkgever signalen dat de werknemer ergens anders wél werkt, terwijl hij tegen de bedrijfsarts zegt niet te kunnen re-integreren. De werkgever geeft de medewerker een waarschuwing. Toch blijven er signalen binnenkomen, waarop de werkgever in april 2026 een recherchebureau inschakelt. Uit observaties van het bureau blijkt dat de werknemer diverse schilderwerkzaamheden uitvoert aan woningen. Hij stapt met schilderkledij bij iemand in de auto. De werkgever ontslaat hem daarop op staande voet. 

De werknemer gaat niet in verweer tegen dit ontslag. Maar de werkgever is nog niet klaar met hem. Het bedrijf spant een rechtszaak aan om de kosten van het recherchebureau te verhalen, plus een gefixeerde schadevergoeding.

Wat zegt de rechter?

De kantonrechter gaat daarin mee. Hij rekent het de werknemer zwaar aan dat hij zijn verfwerkzaamheden niet heeft gemeld aan zijn werkgever en kent een gefixeerde schadevergoeding toe van € 6.102,27.  

Daarnaast vindt de rechter het 'gegeven de omstandigheden redelijk' dat de werkgever onderzoekskosten heeft gemaakt. "Uit onderzoek volgde immers de bevestiging dat de werknemer tijdens zijn ziekte elders werkzaamheden verrichtte", aldus de uitspraak. Ook de overlegde facturen van het onderzoeksbureau zijn voldoende onderbouwd. De werknemer moet daarom de onderzoekskosten van € 23.522,05 betalen aan de werkgever. 

Niet altijd zo makkelijk

"De kantonrechter in deze zaak ging wel heel makkelijk mee met de inzet van het recherchebureau", vertelt Frederix-Gianotten, arbeidsrechtadvocaat bij Capra Advocaten, in de podcast HR-Rechtspunt. "Het onderzoeksresultaat is hier gebruikt als rechtvaardiging voor het inzetten ervan." Maar, waarschuwt ze, dat is niet altijd het geval. 

Als voorbeeld haalt ze de rechtszaak van Pieter Pot aan, de online supermarkt die de goederen in glazen potten bezorgt en aanvult. "Daar was ook een medewerker arbeidsongeschikt, en ook daar waren er twijfels", vertelt Frederix-Gianotten. En ook hier zet de werkgever er een recherchebureau op en volgt er ontslag. Tijdens de zitting vraagt de rechter aan de werkgever waarom ze dat onderzoek hebben ingesteld. "De werkgever kon dat niet goed onderbouwen", zegt Frederix-Gianotten. "Het bleef bij een onderbuikgevoel en een vermoeden dat de werknemer allerlei dingen deed die ze niet zou kunnen – afgaande op wat ze tegen de bedrijfsarts vertelt." Zo heeft ze nekklachten, maar het onderzoeksbureau ziet haar headbangen op een festival. 

De inzet van een onderzoeksbureau op basis van een onderbuikgevoel is een te vergaande maatregel, zo oordeelt de rechter in deze zaak. "Het controleren van een werknemer buiten diens weten, door een onderzoeksbureau is slechts aanvaardbaar onder zeer bijzondere omstandigheden", aldus de rechter. 

Proportionaliteit en subsidiariteit

"Er moet worden voldaan aan proportionaliteit en subsidiariteit", legt Frederix-Gianotten uit. "Dat betekent dat het middel dat je inzet, in redelijke verhouding moet staan tot het doel dat je wil bereiken. En dat je dat doel niet met een minder ingrijpende maatregel moet kunnen bereiken." 

Volgens Frederix-Gianotten wordt er soms te snel gegrepen naar het onderzoeksbureau als middel. Er gaan een paar stappen aan vooraf: 

1. Kan hetgeen je wil weten niet op een andere manier worden onderzocht?

2. Afhankelijk van de situatie, maar soms is het goed om wederhoor te plegen met de werknemer.

3. Ook afhankelijk van de situatie, maar soms is het handiger om vooraf de bedrijfsarts te raadplegen en niet alleen achteraf.

Dat deze stappen belangrijk zijn, blijkt ook uit de zaak van Pieter Pot. "Het is niet te begrijpen waarom Pieter Pot, bij het hebben van 'vermoedens', niet als eerste een gesprek is aangegaan met de werknemer", aldus de rechter. 

Wat betreft het derde punt, de bedrijfsarts, zegt de rechter: "Het kan zijn dat Pieter Pot twijfelde over de door de werknemer bij de bedrijfsarts geuite klachten afgezet tegen de bevindingen uit de rapportage, doch zonder bevestiging op basis van een (medische) onderbouwing en/of raadpleging van de bedrijfsarts, is Pieter Pot veel te snel overgegaan tot het ontslag op staande voet." 

Het ontslag op staande voet houdt dan ook geen stand en Pieter Pot moet de werknemer een vergoeding betalen wegens onregelmatige opzegging van € 5.409,40 bruto, een transitievergoeding van € 3.452,84 bruto en een billijke vergoeding van € 20.000 bruto. 

Houd vinger aan de pols

Ook tijdens de inzet van een recherchebureau is het goed om de proportionaliteit en subsidiariteit in de gaten te houden. Frederix-Gianotten illustreert dat aan de hand van een andere rechtszaak, gepubliceerd in 2024, waarin ook ontslag op staande voet volgde. "In die rechtszaak is het onderzoeksbureau in de voortuin van de werknemer gaan staan om in de woning te kijken", zegt ze. "Daarnaast hebben de rechercheurs zich onder valse voorwendselen toegang verschaft tot de sportschool, waar de medewerker sport. Dit grijpt echt heel erg in de privésfeer in." 

Het oordeel van de rechter is dan ook hard: "De werkgever is veel te snel overgestapt op extreem drastische maatregelen. Dit betreft zowel het ontslag op staande voet als haar daaraan voorafgaande beslissing om de werknemer te laten volgen tot aan de drempel van haar woning, in de supermarkt en in haar privéleven." 

Het ontslag op staande voet houdt ook hier geen stand, hoewel de rechter de arbeidsovereenkomst wel ontbindt wegens de verstoorde arbeidsrelatie. Maar ook deze werkgever moet een transitievergoeding betalen van € 6.651,19 bruto en een billijke vergoeding van € 15.000 bruto, plus achterstallig loon. 

"De werkgever is afgerekend voor het feit dat het onderzoeksbureau te ver ging. Houd daarom altijd een vinger aan de pols en kijk wat het onderzoeksbureau aan het doen is", tipt Frederix-Gianotten. "Zorg dat er tussentijdse evaluaties zijn en geef aan dat je een seintje wil als het onderzoeksbureau een volgende stap moet zetten. Dan kun je zelf afwegen of je dat passend vindt." 

Tekst gaat verder onder de video

Tips voor HR

Frederix-Gianotten adviseert om in een situatie waarin je twijfelt over de ziekmelding, altijd eerst een stap terug te doen. "Kijk even rustig wat de situatie is." Vervolgens: 

• Laat je adviseren door de bedrijfsarts. Passen de signalen bij de belastbaarheid? 
• Vraag je af of het echt nodig is om een onderzoeksbureau in te schakelen of dat je de informatie ook op een andere manier kunt verkrijgen. 
• Heb je, indien nodig, wederhoor gepleegd met de werknemer? 

"Als het antwoord op al die vragen 'ja' is, wie ga je hiervoor inzetten?", vervolgt Frederix-Gianotten. Dan zijn de volgende stappen: 

• Vraag verschillende offertes op van recherchebureaus. 
• Vraag goed uit naar de aanpak van het bureau. 
• Schakel een advocaat of jurist in, zodat diegene kan controleren of de juiste stappen worden gezet. 

Nieuwe aflevering: elke eerste woensdag van de maand

Deze podcast is onderdeel van een serie. Nieuwe afleveringen verschijnen iedere laatste woensdag van de maand. De volgende aflevering komt uit op woensdag 25 november 2026.

Volg de (gratis) podcast HR-Rechtspunt

Volg deze HR-Rechtspunt podcast op Spotify en Apple Podcasts. Je kunt daar deze en eerder uitgezonden afleveringen gratis beluisteren. Volg ook het Spotifykanaal van PW.